SAMARALI TA’LIM VA BARQAROR INNOVATSIYALAR JURNALI
"SAMARALI TA’LIM VA BARQAROR INNOVATSIYALAR" jurnali mualliflar va o'qituvchilarga o'quv amaliyoti va boshqa sohalarda o'z ilmiy maqolalarini nashr etish imkoniyatini beradi. "SAMARALI TA’LIM VA BARQAROR INNOVATSIYALAR" jurnali bir oyda bir marta ko'rib chiqiladigan ochiq kirishli jurnaldir. Jurnal axloqiy ochiq nashr etikasi va amaliyotiga amal qiladi. Nashr qilish uchun qabul qilingan barcha maqolalar, uslubiy qo’llanmalar va metodik tavsiyalar ikki tomonlama ko'rib chiqish jarayonidan o'tadi. Jurnal konstruktivizm, hamkorlik, yaxlitlik, aks ettirish va so'rovga asoslangan o'qitish hamda uning ko'p tarmoqli sohalarini o’z ichiga qamrab oladi. Saytdagi havolasi: http://innovativepublication.uz.Nomlanishi: «Journal of Effective Learning and Sustainable Innovation».Tillari: o’zbek, rus, ingliz, arab, turk, qoraqalpoq. Muassis: “INNOVATIVE PUBLICATION” MCHJ.Nashr boshlanish yili: 2023. Davomiyligi: yiliga 12 ta son. Ixtisosligi (sohalar): Aniq fanlar, Filologiya fanlari, Ijtimoiy-gumanitar fanlari, Tibbiyot fanlari, Texnika fanlari, Pedagogik fanlari, Turizm fanlari, Iqtisod fanlariYuridik fanlari, Tabiiy fanlar, San'atshusolik fanlari
BOSHLANG'ICH TA'LIMDATA'LIM VA TARBIYANING UYG'UNLIGI
Ta'lim tizimi jamiyat taraqqiyoti va inson kapetalining rivojlanishida muhim omillardan biri hisoblanadi. Ayniqsa boshlang'ich ta'lim bosqichi o'quvchilarning shaxs sifatida shakillanishida muhim rol o'ynaydi. Mazkur bosqichda o'quvchilalrga bilim berish bilan bir qatorda ularni ma'naviy, axloqiy va ijtimoiy jihatdan tarbiyalash ham muhim ahamiyat kasb etadi. Ta'lim va tarbiya jarayonining uyg'un holda olib borilishi o'quvchilarning har tomonloma rivojlanishini ta'minlaydi. Ushbu maqolada boshlang'ich ta'lim jarayonida ta'lim va tarbiyaning o'zaro bog'liqligini, pedagogik metodlarning o'rni hamda o'qituvchining tarbiyaviy faolyati haqida fikr yuritiladi.
Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
DETERMINANTS OF ISLAMIC BANKING SELECTION BEHAVIOR OF CONSUMERS IN UZBEKISTAN
Nowadays, Islamic Banking is gaining huge popularity not only in Muslim countries, but non-Muslim countries are also showing great interest towards Islamic methods of financing. Nevertheless, there are still Muslim-dominated countries such as Uzbekistan, where Islamic Banking has not been introduced yet. Therefore, in order to study how strongly Uzbek people show intention to use Islamic methods of financing and the determinants of it, the current research has been conducted using the Theory of Reasoned Action (TRA) model. This study adopts a descriptive literature-based approach, systematically reviewing and synthesizing existing academic studies on Islamic banking adoption behavior published between 2005 and 2025. The analysis focuses on four key determinants: attitude, knowledge, religiosity, and social factors. The findings of the current study show that people's attitude, religiosity and social factors have a significant positive impact on their choice of Islamic ways of financing, whereas people's knowledge regarding the services and products that Islamic banks can offer is mixed in predicting their willingness to patronize Islamic ways of financing. The researcher expects that the findings of the current study will be useful for policymakers as well as others who intend to contribute to the development of the Islamic banking industry in the country.
Strategic Reward Management and its Role in Enhancing Employee Performance in Education
Reward systems play a central role in shaping employee motivation, satisfaction, and overall organisational performance. This paper examines the impact of financial and non-financial rewards on employee behaviour, with a particular focus on the education sector. Drawing on a wide range of academic literature, the study highlights the importance of aligning reward strategies with organisational goals, culture, and employee expectations. The findings suggest that while financial rewards remain essential for attracting and retaining talent, intrinsic rewards such as recognition, professional development, and work-life balance have a stronger influence on job satisfaction and long-term commitment, especially among academic staff. The paper also explores the relationship between reward systems and turnover, motivation, and performance outcomes. Based on the analysis, practical recommendations are proposed for developing a balanced and effective reward system that enhances both individual and organisational success.
НИКОЛАЙ НИКОЛАЕВИЧ СОКОЛОВ: ЖИЗНЕННЫЙ ПУТЬ, ТВОРЧЕСКОЕ НАСЛЕДИЕ И ХОРОВОЕ ТВОРЧЕСТВО
Статья посвящена исследованию жизненного и творческого пути русского композитора Николая Николаевича Соколова. Рассматриваются основные этапы его профессионального становления, особенности музыкального языка, жанровая специфика творчества и вклад в развитие хорового искусства XX века. Особое внимание уделяется анализу хорового цикла «Поэма» на стихи Федерико Гарсиа Лорки, в частности части «Балладила о трёх реках» для сопрано, вибрафона и смешанного хора a cappella. В работе раскрываются особенности фактуры, гармонического языка, драматургии и тембровой организации произведения.
O‘zbek tilidagi lingvokulturemalar: ilmiy-nazariy va tarjimaviy tahlil
Ushbu maqolada o‘zbek tilidagi lingvokulturemalar ilmiy-nazariy va tarjimaviy jihatdan tahlil qilinadi. Lingvokulturema tushunchasining mazmuni, uning til va madaniyat o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlikni ifodalashdagi o‘rni yoritiladi. Shuningdek, lingvokulturemalarning semantik, pragmatik va diskursiv xususiyatlari ko‘rib chiqilib, ularning milliy mentalitetni ifodalashdagi roli ochib beriladi. Maqolada ‘or’, ‘nomus’, ‘uyat’ kabi lingvokulturemalar misolida madaniy mazmun tahlil qilinadi.
Raqamli texnologiyalar davrida oʻquvchilarning diqqatini jamlash muammosi
Mazkur maqolada raqamli texnologiyalar rivojlanishi sharoitida o‘quvchilarning diqqatini jamlash bilan bog‘liq muammolar tahlil qilinadi. Ayniqsa, smartfonlar, ijtimoiy tarmoqlar va tezkor axborot oqimining yoshlar psixologiyasiga ta’siri yoritilgan. Shuningdek, diqqatni boshqarish ko‘nikmalarini rivojlantirish, ta’lim jarayonida samarali metodlardan foydalanish hamda pedagog va ota-onalarning roli haqida fikrlar bayon etilgan.
Формирование культуры межэтнического общения у учащихся в условиях учебно‑воспитательного процесса школы
В статье рассматриваются педагогические условия и технологии формирования культуры межэтнического общения у учащихся общеобразовательной школы в многонациональной образовательной среде. Обоснована роль учебно‑воспитательного процесса как системообразующего фактора развития коммуникативной компетентности и толерантного поведения школьников. Проанализированы подходы к организации межкультурного взаимодействия через учебные предметы, внеурочную деятельность и школьную среду в целом. Представлены основные направления работы учителя по формированию уважительного отношения к представителям разных этносов, развитию диалогической культуры и предотвращению межэтнических стереотипов.
In silico evaluation of aminopropyl imidazole derivatives of glycyrrhetinic acid: The effect of structural modification on the spectrum of biological activity
Ushbu tadqiqotda glitsirret kislotasining (GLK) 3, 4, 5 va 6-aminopropil imidazol (API) bilan hosilalari in silico (PASS Online) tahlil qilindi. Natijalar shuni ko'rsatdiki, aminopropil zanjirining holati moddaning farmakologik yo'nalishini keskin o'zgartiradi. GLK + 3API hosilasi membrana destruksiyasi (antagonist) xususiyati bilan ajralib tursa, GLK + 4,5,6API hosilalari yuqori sitoprotektiv faollikni namoyon etdi. Eng yuqori Pa = 0.791 ko'rsatkichi GLK + 3API birikmasida qayd etildi.
QARSHI DAVLAT TEXNIKA UNIVERSITETI TRANSFORMASIYASI VA ANDRAGOGIK YONDASHUV: IRRIGATSIYA MUHANDISLIGI TA'LIMIDAGI FENOMENOLOGIK TAJRIBA
Oliy ta'limdagi yiriklashtirish jarayonlari mintaqaviy kadrlar tayyorlashni tubdan o'zgartirmoqda. Tadqiqotda 2024-yilda tashkil etilgan Qarshi davlat texnika universiteti (QarDTU) irrigatsiya muhandisligi fakultetining andragogik ta'lim tajribasi avtoetnografik usulda baholandi. Yetuk yoshdagi talabalarning mintaqaviy OTMdan O'zbekiston Milliy universitetiga (2-mutaxassislik) integratsiyalashuvi tahlil qilindi. QarDTUda resurslarning birlashishi sug'orish tizimlarini loyihalash kompetensiyalarini 34.5% ga oshirganligi aniqlandi. XDPning ijtimoiy tenglik tamoyillari asosida, faol fuqarolarning muhandislikdan ijtimoiy-fundamental sohalarga o'tishi intellektual kapitalni barqarorlashtirishi empirik tasdiqlandi (p < 0.05). Natijalar mintaqaviy oliygohlar nufuzini oshirish va kattalar ta'limini takomillashtirishga xizmat qiladi.
Asosiy vositalar sintetik va tahliliy hisobini tashkil etishni takomillashtirish yo’llari
Mazkur maqolada korxonalarda asosiy vositalar sintetik va tahliliy hisobini yuritishning nazariy hamda amaliy jihatlari tahlil qilingan bo`lib, asosiy e’tibor amaldagi me’yoriy-huquqiy baza, xususan 5-son BHMS “Asosiy vositalar” talablarining amaliyotdagi qo‘llanishi jarayonida yuzaga kelayotgan muammolarni aniqlash va ularni bartaraf etish yo‘llarini ishlab chiqishga qaratilgan. Bunda asosiy vositalar tushunchasining iqtisodiy mohiyati qayta ko‘rib chiqilib, mavjud ta’riflar to‘liq emasligi asoslab berilgan hamda kelgusida iqtisodiy naf keltirish mezonini asosiy belgilovchi omil sifatida e’tirof etish taklif etilgan. Shuningdek, asosiy vositalarni tan olishda qiymat mezonining eng kam ish haqi bilan bog‘liqligi iqtisodiy jihatdan yetarli darajada asoslanmaganligi ko‘rsatilib, bu holat aktivlarning noto‘g‘ri tasniflanishiga olib kelishi mumkinligi ilmiy jihatdan izohlangan. Maqolada asosiy vositalarni shakllantirish, ularni hisobga olish hamda ulardan foydalanish jarayonida yuzaga keladigan kapital va operatsion xarajatlarni ajratish muammolari alohida ko‘rib chiqilgan. Xarajatlarni kapitallashtirish mezonlarining aniq belgilanmaganligi natijasida yuzaga keladigan subyektivlik holatlari ochib berilib, ushbu jarayonni tartibga soluvchi me’yoriy hujjatlarni takomillashtirish zarurligi asoslangan.
COMMUNCATIVE LANGUAGE TEACHING ITS COMPETENCE AND PRICIPLES
Along with Communicative language teaching, all the types of methods have their principles, competences, features which form them. CLT have 4 competences and 6 principles which are described in the article given below.
Ikkinchi jahon urushi yillarida O’zbekiston xalqining Stalingradni ozod qilishdagi ko’rsatgan qahramonliklari (1942-1943-yillar)
Mazkur maqola 1942-1943-yillarda Vatandoshlarimizning Stalingrad mudofaasidagi jasoratlari, O’rta Osiyo harbiy okrugi qismlarining shahar mudofaasida qahramonliklari, mashhur Pavlov uyi himoyachilari taqdiriga bag’ishlanadi.
Sulaymon Yudakov ijodi va uning “G’alaba” oratoriyasi haqida
Mazkur maqolada o’zbek kompozitori Sulaymon Yudakov ijodi va uning o’zbek oratoriyasi na’munalaridan bo’lmish “G’alaba” oratoriyasi haqida yoritib beriladi. Bu oratoriya Yevropa oratoriyalaridan farqliroq Sharq epik tafakkuri , dramaturgiya, milliy intonatsion kollektivlik-tushunchasi o’zbek vokal simfonik tafakkurining konstruktiv mexanizmi sifatlari bilan shuningdek o’zbek xor madaniyati rivojiga hissa qo’shgan asar sifatida ajralib turadi.
SОVЕT DАVRIDА ISLОMNING SОVЕT MАFKURАSI BILАN TО‘QNАSHUVI VА MUSTАQILLIK DАVRIGА TА’SIRI.
Ushbu maqolada Sovet davrida islom dini bilan Sovet mafkurasi o‘rtasidagi to‘qnashuv, shuningdek, bu munosabatlarning mustaqillik davridagi ijtimoiy va siyosiy rivojlanishga ta'siri tahlil qilinadi. Sovet davrida diniy erkinliklar cheklangan, islom dini davlat mafkurasiga qarshi ravishda pasayishi kuzatilgan. Shu bilan birga, mustaqillik yillarida islom dini qayta uyg‘onib, milliy va madaniy o‘zlikni ifodalash vositasiga aylangan. Maqola tarixiy manbalar va zamonaviy tahlil natijalari asosida Sovet mafkurasi va islom o‘rtasidagi munosabatlarning murakkabligini ko‘rsatadi hamda mustaqillik davrida siyosiy va ijtimoiy jarayonlarga bo‘lgan ta’sirini o‘rganadi.
Sovet davrida O‘zbekistonda ateizm targ‘iboti va propagandalar.
Ushbu maqolada Sovet davrida O‘zbekistonda ateizm targ‘iboti va propagandasining shakllanishi, usullari hamda jamiyatga ta'siri tahlil qilinadi. Maqola Sovet hokimiyati tomonidan diniy e'tiqodga qarshi olib borilgan siyosat, ateistik tashkilotlar faoliyati hamda madaniy-ma'rifiy jarayonlarda ateizmning o‘rni haqida ma'lumot beradi. Bundan tashqari, diniy qadriyatlar va an'analar bilan bog‘liq murakkabliklar, hamda davlat va jamiyat munosabatlarining qanday o‘zgarishlarga uchragani ko‘rib chiqiladi. Tadqiqot natijalari o‘sha davrda mavjud bo‘lgan ideologik kurashning ijtimoiy va madaniy sohalarga ta'sirini ochib beradi.
O‘ZBEKISTONDА ISLОM INSTITUTLАRINING DЕMОNTАJI (1917–1930 уу.)
Ushbu maqolada 1917 yildan 1930 yilgacha bo‘lgan davrda O‘zbekistonda islom institutlarining demontaji jarayoni tahlil qilinadi. Muallif sovet hokimiyati o‘rnatilishi bilan bog‘liq siyosiy va ijtimoiy o‘zgarishlarning diniy muassasalarga ta'sirini o‘rganib, madaniy va diniy hayotdagi tub burilishlarni yoritadi. Islom maktablari, mahalla va madrasalar faoliyatining cheklanishi, diniy ma'rifatning zaiflashuvi, hamda din va davlat munosabatlaridagi o‘zgarishlar atroflicha tadqiq etiladi. Maqola tarixiy manbalar, arxiv hujjatlari va ilg‘or tadqiqotlar asosida yozilgan bo‘lib, O‘zbekistonda sovet davrida diniy institutlarning buzilishi jarayonlarini chuqur anglashga xizmat qiladi.
O‘ZBEK IZOHLI LUG‘ATLARIDA QISHLOQ XO‘JALIGI TERMINLARI TAVSIFI
Mazkur maqolada o‘zbek tilining izohli lug‘atlarida qishloq xo‘jaligi sohasiga oid terminlarning aks etish xususiyatlari kompleks tahlil qilinadi. Tadqiqotda terminlarning leksik tasnifi, etimologik kelib chiqishi hamda ularning lug‘atlarda berilish prinsiplari ilmiy-nazariy jihatdan yoritilgan. Shuningdek, qishloq xo‘jaligi terminlarining o‘zbek tiliga kirib kelish manbalari, ularning milliy va xalqaro terminologik tizim bilan bog‘liqligi ko‘rib chiqiladi. Terminologik birliklarning izohli lug‘atlardagi ifodalanish darajasi, ularning semantik aniqligi va tizimliligi masalalari ham alohida e’tibor markazida bo‘ladi. Tadqiqot davomida zamonaviy lingvistika, xususan, korpus lingvistikasi va terminologik tezauruslar asosida terminlarni tavsiflashning yangi yondashuvlari tahlil qilinadi. Natijada, qishloq xo‘jaligi terminlarini lug‘atlarda mukammal aks ettirish, ularning standartlashuvi va ilmiy muomaladagi o‘rnini mustahkamlash bo‘yicha ilmiy xulosalar ishlab chiqiladi.
Shukur Xolmirzayev asalarida izohtalab leksemalarning tavsifi
Ushbu maqolada Shukur Xolmirzayev asarlarida, ayniqsa, hikoyalaridagi izohtalab so‘zlarning sharhi tahlilga tortildi, shuningdek, yozuvchi ijodiga xos individual leksemalarning mazmuni sharhlandi. Mazkur tadqiqotning bosh maqsadi ushbu durdona asarning asosini o‘quvchilarga yetkazish hamda adabiyotshunoslik sohasiga oz bo‘lsa-da hissa qo‘shishdir.
ARTIFICIAL INTELLIGENCE AND THE FUTURE OF ENGLISH LANGUAGE USE
The rapid development of Artificial Intelligence (AI), especially Large Language Models (LLMs) such as ChatGPT, has significantly reshaped the use of English in education and global communication. This study examines both the advantages and potential risks of AI in language learning. On the one hand, AI supports personalized learning, improves writing skills, and provides immediate feedback. On the other hand, it contributes to linguistic standardization, reduces diversity, and introduces algorithmic bias, particularly affecting non-native speakers. The research also highlights the growing digital divide caused by the dominance of English in AI systems. Based on recent studies and global reports, this article proposes the concept of “AI fluency” as a necessary skill for both students and educators to use AI critically and responsibly.
Abu al-Hasan al-Rustughfani: Movarounnahrda kalom olimi va Moturidiya maktabiga qo’shgan hissasi.
Maqola Abu al-Hasan al-Rustughfani Samarqand viloyatining Rustug'fon qishlog'ida tug'ilgan, Imom Abu Mansur al-Maturidiyning eng muhim shogirdlaridan biri hamda Moturidiy maktabining rivojlanishiga asos soluvchi olimlardan biri sifatidagi ilmiy o'rni va hissasini tadqiq qiladi. Uning kalom ilmiga, xususan "ahl al-sunna va al-jama'a" terminining sistematik qo'llanilishiga, Allohning sifatlari, Qur'onning ma'jizaligi va ilohiy nutq masalalaridagi qarashlariga alohida e'tibor qaratiladi. Al-Rustughfanining "Irshad al-Muhtadi", "Kitab fi al-khilaf" kabi asarlari va keyingi avlodlarga, xususan Abu al-Mu'in al-Nasafiyga ta'siri tahlil qilinadi.
XALQARO TA’LIM TASHKILOTLARI INTEGRATSIYASI SHAROITIDA OLIY TA’LIM MUASSASALARI FAOLIYATINI TAKOMILLASHTIRISH: INSTITUTSIONAL TRANSFORMASIYA VA SIFAT KAFOLATI
Integration processes in the global educational space necessitate the modification of the activities of higher education institutions (HEIs) based on international standards. Within the scope of the research object, the level of adaptation of HEIs in Uzbekistan to the requirements of international educational organizations (UNESCO, OECD, World Bank) and the impact mechanisms of these requirements on the educational system were evaluated. Empirical data on the introduction of international accreditation criteria in institutional management indicate a conceptual discrepancy between the strategic planning parameters of local universities and international indicators. Based on a specialized sociological survey and document analysis involving a sample of N=124 HEI representatives, the stages of adapting academic mobility and the quality of educational programs to international ranking indicators (QS, THE) were statistically analyzed (p < 0.05). The dynamics of the obtained results confirmed that the research potential and the Internal Quality Assurance index of HEIs operating on the methodology of international organizations are on average 28.5% higher compared to institutions utilizing conventional approaches. In order to mitigate institutional disparities between international experience and the national educational cluster, a multifactorial transformation model has been developed. This analytical model encompasses international expertise, the expansion of academic autonomy, and the rigorous digitalization of management processes. The research outcomes serve as a critical strategic framework for enhancing the competitiveness of the national educational system and optimizing the procedures for attaining international accreditation.
SOG'LIQNI SAQLASH MUASSASALARIDA STRATEGIK MENEJMENT: AHOLI SALOMATLIGI KO'RSATKICHLARI VA DEMOGRAFIK JARAYONLARNING TIBBIY-IJTIMOIY TAHLILI
Transformations in global healthcare demand innovative management in healthcare institutions (HCIs). The study evaluated health management systems, morbidity dynamics, demographic aging, and disability determinants. Based on retrospective records of N=1450 patients and 2018-2023 demographic reports, the correlation between non-communicable disease growth and socio-economic factors was analyzed (p < 0.05). Results confirmed that in digitalized and screening-oriented institutions, early diagnostic rates are 34.2% higher compared to traditional ones. This approach holds strategic significance for HCI improvement. The "Medical and Demographic Risk Assessment" model is recommended as a practical solution.
The global demographic transition and the increasing burden of diseases necessitate a shift from traditional reactive management in healthcare facilities to proactive governance based on pharmaco-economic value. Within the scope of the research object, the impact of socio-demographic factors on financial toxicity and DALY (Disability-Adjusted Life Years) indicators in regional healthcare systems was evaluated. Logistic regression analysis of retrospective data from N=1450 patients demonstrated that in institutions implementing targeted screening and digital monitoring, the coverage of risk groups reached 78.4%, while budget expenditures for advanced-stage treatments were reduced by a factor of 3.5 (p < 0.05). Based on empirical findings, a multi-vector management model relying on socio-demographic stratification and the reduction of inpatient reliance was developed. This strategic approach ensures the long-term financial sustainability of medical institutions.
O‘rta Osiyo me’morchiligi elementlarini zamonaviy binolar 3D modellariga avtomatik integratsiya qilishning neyron tarmoq uslublarini takomillashtirish
The preservation of regional cultural heritage within contemporary urban infrastructure necessitates advanced computational approaches to architectural design. This study focuses on refining generative deep learning algorithms to autonomously synthesize and embed traditional historical motifs into the spatial geometry of modern digital building models. By optimizing the latent space representations of conditional adversarial networks, the proposed methodology enables the seamless adaptation of complex ornamental structures onto varied architectural facades. The analytical outcomes demonstrate a significant enhancement in both the topological coherence and semantic accuracy of the generated models, minimizing computational overhead during the rendering process. The conceptual findings provide a robust technological framework for urban planners and architects to bridge historical aesthetics with futuristic smart city developments through automated, structural synthesis.
Siyrak fotometrik ma'lumotlar asosida shahar landshaftining semantik 3D modellarini yaratish va urbanistik tahlil qilish algoritmlari
The rapid expansion of urban environments demands efficient computational methods for spatial analysis and architectural documentation. This study introduces an optimized algorithmic framework designed to generate high-fidelity, semantic three-dimensional urban models relying exclusively on sparse photometric data. By leveraging advanced neural radiance fields combined with semantic segmentation modules, the proposed methodology overcomes the traditional limitations of multi-view stereo techniques, which strictly require dense image overlap. The approach facilitates the automated identification and categorization of structural elements within the generated spatial geometry. Analytical evaluations confirm that integrating learned shape priors significantly stabilizes the reconstruction process under data-deficient conditions. The conceptual findings offer a robust digital platform for urban planners, enabling accelerated spatial analysis, infrastructural monitoring, and the development of intelligent city management systems without the necessity for exhaustive preliminary data collection.
O‘ZBEK LATIFALARIDA SIYOSIY MUAMMOLARGA OID ELEMENTLAR
Ushbu maqolada hazillar borasida turli fikr-mulohazalar yuritgan olimlarning qarashlari tayanib, latifalarning siyosiy mazmundagilari misol tariqasida tanlab olingan. Bu kabi mavzudagi latifalar turli muammolarga qaratilgan bo‘lib, yuqori va quyi qatlam orasidagi munosabatlar muolaja tasvirlanadi va muammolar muolaja qilinadi. Markaziy Osiyo davlatlari latifalarida to‘qima obrazlar yordamida yumor hosil bo‘ladi. Maqolada siyosiy mazmunga ega latifalarning kulgu effektini beruvchi jihatlari lingvopragmatik nuqtayi nazardan tahlil qilingan
MALAKAVIY AMALIYOT ASOSIDA TALABALARDA IJODKORLIK QOBILYATINI RIVONLANTIRISH
Mazkur maqolada oliy ta’lim muassasalarida talabalar ijodkorlik qobiliyatini rivojlantirishda malakaviy amaliyotning o‘rni va ahamiyati ilmiy-nazariy jihatdan tahlil qilinadi. Shuningdek, amaliyot jarayonida talabalarning mustaqil fikrlash, muammoli vaziyatlarni hal qilish, innovatsion yondashuvlarni shakllantirish imkoniyatlari yoritiladi. Maqolada ijodkorlikni rivojlantirishning samarali metodlari, pedagogik shart-sharoitlar va amaliy tavsiyalar ham keltirilgan.
KO’P XONADONLI TURAR JOYLAR MAJMUIDA BOSHQARUV SERVIS KOMPANIYASI BINOLARINI ARXITEKTURAVIY REJAVIY TASHKIL ETISH
Mazkur tezisda ko‘p xonadonli turar joy majmualarida boshqaruv servis kompaniyalari binolarining arxitekturaviy-rejaviy tashkil etish masalalari ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Urbanizatsiya jarayonlari jadallashuvi sharoitida ushbu obyektlarning funksional ahamiyati ortib borayotgani asoslab beriladi. Xorijiy tajriba, xususan Germaniya amaliyoti o‘rganilib, mahalliy sharoitga mos innovatsion rejalashtirish yechimlari taklif etiladi.
SOCIAL SUPPORT FOR SINGLE PARENTS IN UZBEKISTAN: CURRENT STATE AND DEVELOPMENT PROSPECTS
This article examines the system of social support for single parents in the Republic of Uzbekistan through legal and institutional analysis. Current state assistance measures, including cash payments, tax incentives, and social services, are being reviewed. Particular attention is paid to issues of legal regulation, the lack of a unified legal status for single parents, and the insufficient effectiveness of social support mechanisms. Proposals were made regarding the improvement of legislation and law enforcement practice.
O‘zbekistonda tog’-kon sanoatini modernizatsiyalashda investitsiya resurslaridan samarali foydalanish yo‘nalishlari
Mazkur maqolada O‘zbekistonda tog‘-kon sanoatini modernizatsiyalash jarayonida investitsiya resurslaridan samarali foydalanish masalalari tahlil qilingan. Tadqiqot davomida tarmoqning hozirgi holati, investitsiya oqimlari dinamikasi hamda ularning ishlab chiqarish va eksport ko‘rsatkichlariga ta’siri o‘rganildi. Statistik ma’lumotlar asosida investitsiyalar hajmining ortib borishiga qaramay, ularning samaradorligi yetarli darajada yuqori emasligi aniqlandi.
Sanoat tarmoqlarini modernizatsiyalashda raqamli texnologiyalar va investitsiyalar integratsiyasi
Ushbu tezisda sanoat tarmoqlarini modernizatsiyalash jarayonida investitsiya resurslari va raqamli texnologiyalar integratsiyasining iqtisodiy samaradorlikka ta’siri tahlil qilingan. O‘zbekistonda asosiy kapitalga investitsiyalar hajmining o‘sish dinamikasi asosida ularning tarkibiy yo‘nalishlari baholangan hamda raqamlashtirish darajasining yetarli emasligi aniqlangan. Tadqiqot natijasida investitsiya va raqamli texnologiyalar integratsiyasini kuchaytirish bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan.
YANGI TAHRIRDAGI KONSTITUTSIYADA OILA INSTITUTI VA UNING JAMIYAT HAYOTIGA TA’SIRI: HUQUQIY VA IJTIMOIY TAHLIL
Ushbu maqolada Yangi tahrirdagi O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasida oila institutining huquqiy maqomi, uning jamiyat taraqqiyotidagi o‘rni va davlat himoyasidagi ahamiyati tahlil qilinadi. Maqolada "Oila – jamiyatning asosiy bo‘g‘ini" tamoyilini milliy va umuminsoniy qadriyatlar uyg‘unligi kontekstida yoritiladi. Maqolada globallashuv sharoitida oilaviy munosabatlarni mustahkamlashning ijtimoiy-huquqiy mexanizmlari va yoshlar tarbiyasidagi roli ilmiy jihatdan asoslangan.
Maktabgacha ta’lim tashkiloti tarbiyalanuvchilarining tasviriy ko‘nikmalarini shakillantiruvchi ta’lim texnologiyalari
Maktabgacha ta’lim tashkiloti tarbiyalanuvchilarining tasviriy ko‘nikmalarini shakillantirishda turli xil ta’lim texnologiyalaridan foydalaniladi. Ta’lim texnologiyalari orqali bolalarda tasviriy san’atga bo‘lgan qiziqishlarini yanada oshirish mumkin, turli xil yosh guruhlarida ham xattoki, turli interaktiv texnologilaridan foydalanilmasa natija sezilarli darajada o‘zgarmasligi mumkin. Shuningdek, yosh guruhlariga qarab metodlar osondan murakkablashib boraveradi.
TARBIYA FANI DARSLARIDA O’QUVCHILARNING ONGIDA VATANPARVARLIK TUYG’USINI SHAKLLANTIRISH
Ushbu maqolada tarbiya fani darslarida o’quvchilarning ongida vatanparvarlik tuyg’usini shakllantirishning mazmuni,ahamiyati, pedagogik asoslari hamda samarali metod va vositalari yoritilgan.Shuningdek,yosh avlodni milliy qadriyatlarga hurmat ruhida tarbiyalashning dolzarbligi tahlil etiladi.
TA’LIM MUASSASALARINI BOSHQARISHDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR
Mazkur maqola ta’lim muassasalarini boshqarishda raqamli texnologiyalarning nazariy-metodologik asoslarini tizimli tahlil qilishga bag‘ishlangan. Maqola Industry 4.0 va Education 4.0 kontseptsiyalari, shuningdek "Raqamli O‘zbekiston - 2030" strategiyasi kontekstida dolzarb ahamiyat kasb etadi. Tizimli tahlil, qiyosiy tahlil va modellashtirish usullaridan foydalangan holda raqamli boshqaruv vositalari uch toifaga LMS, ERP va ma’lumotlarga asoslangan qaror qabul qilish tizimlari tasniflab chiqilgan. Qiyosiy tahlil raqamli boshqaruvning an’anaviy modeldan shaffoflik, moslashuvchanlik va korrupsiyaga chidamlilik jihatidan sezilarli ustunligini ko‘rsatgan.
OʻQUVCHILARDA AXBOROT RESURSLARIDAN FOYDALANISH ORQALI SAVODXONLIK MEXANIZMINI TAKOMILLASHTIRISH TEXNOLOGIYALARI
Ushbu maqolada o‘quvchilarda savodxonlik mexanizmini takomillashtirishda axborot resurslaridan foydalanishning nazariy asoslari va amaliy texnologiyalari tahlil qilinadi. Raqamli axborot vositalari, elektron ta'lim resurslari, media va internet platformalaridan samarali foydalanish o‘quvchilarda nafaqat an’anaviy o‘qish-yozish ko‘nikmalarini, balki axborot savodxonligi, raqamli kompetensiyalar, media madaniyati va tanqidiy fikrlashni rivojlantirishga xizmat qilishi asoslab beriladi. Maqolada axborot resurslarining ta'lim jarayonidagi o‘rni, ularni integratsiya qilishning innovatsion yondashuvlari, o‘qituvchining roli, shuningdek, zamonaviy ta’limda uchraydigan muammolar va ularning yechimiga doir tavsiyalar yoritilgan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, axborot vositalaridan ongli va tizimli foydalanish o‘quvchilarning savodxonlik darajasini kompleks tarzda oshiradi va zamonaviy raqamli kompetensiyalarning shakllanishiga zamin yaratadi.
CUNNING CHARACTERS IN FOLKLORE: A COMPARATIVE NARRATOLOGICAL STUDY OF THE ENGLISH FOX AND THE UZBEK MONKEY
The trickster is a universal archetype in world folklore, yet its narrative treatment varies significantly across cultures. This article presents a comparative narratological analysis of two animal trickster tales: the English The Fox and the Cat (Joseph Jacobs, 1894) and the Uzbek Maymun va Tulki (The Monkey and the Fox, collected by M. Afzalov, 1965). Using Genette’s categories of order, mood, and voice, as well as Bremond’s logic of narrative sequences, the study examines how each tale structures deception, punishment, and moral resolution. Results show that the English fox fails and dies, reinforcing a pragmatic, individualistic worldview, while the Uzbek monkey succeeds and restores communal justice, reflecting the Central Asian concept of fairness. The findings suggest that the same archetype can encode opposite cultural values depending on narrative structure and focalization. This study contributes to cross-cultural folklore research and narratology by demonstrating how form follows cultural function.
PSYCHOLOGICAL MECHANISMS OF LEADERSHIP DEVELOPMENT IN MANAGERIAL PERSONALITY
This article examines the psychological mechanisms underlying the development of leadership abilities in managerial personalities. The study focuses on intrinsic motivation, emotional intelligence, cognitive processes, and social influence as key determinants of leadership effectiveness. A mixed-method approach was employed, including theoretical analysis, surveys, and psychodiagnostic assessments conducted among 120 managers. The findings reveal that leadership development is a multifaceted process shaped by the interaction of various psychological components. Emotional intelligence and intrinsic motivation were identified as the most significant predictors of effective leadership. The results emphasize the importance of implementing psychologically grounded leadership development programs in modern organizations.
Features and Classification of Exclamatory Sentences
Exclamatory sentences represent an important component of expressive language in English. They are primarily used to convey strong emotions such as surprise, admiration, excitement, anger, and joy. Unlike other sentence types, exclamatory sentences emphasize emotional intensity and often involve specific grammatical patterns and punctuation. This article examines the features and classification of exclamatory sentences within the framework of English syntax. The purpose of the study is to analyze their structural characteristics, communicative functions, and main types. The research applies descriptive and analytical linguistic methods using examples from grammar textbooks and linguistic studies. The results show that exclamatory sentences possess distinctive grammatical forms, including structures beginning with “what” and “how,” as well as interjectional forms and emotionally intensified declarative sentences. The findings demonstrate that exclamatory constructions play an essential role in communication by allowing speakers to express emotional attitudes and evaluative meanings more effectively.
Ushbu ilmiy maqola Surxondaryo viloyati Angor tumanida joylashgan, milodiy V-VII asrlarga oid muhim arxeologik yodgorlik Bolaliktepaning tarixiy va madaniy ahamiyatini chuqur tahlil qiladi. Tadqiqotning asosiy maqsadi Bolaliktepa yodgorligining geografik joylashuvi, topografiyasi, arxeologik tadqiqotlar tarixi, madaniy qatlamlari, xronologiyasi va moddiy madaniyatlarini kompleks yondashuv asosida o‘rganishdan iboratdir. Maqolada topilgan sopol buyumlar, asboblar, haykalchalar, me'moriy inshootlar va ayniqsa, Termizshohlar davriga xos devoriy rasmlar batafsil tahlil qilinadi.Ayniqsa devoriy rasmlar va topilmalar o’sha davr sa’nati va dunyo qarashini aks ettiradi. Bolaliktepaning mintaqa tarixi, madaniyati va sivilizatsiyasidagi o‘rni, shuningdek, uning Markaziy Osiyo ilk o‘rta asrlar arxeologiyasidagi ahamiyati yoritiladi. Tadqiqot mavjud adabiyotlar va arxeologik ma'lumotlarning tanqidiy sinteziga asoslangan bo‘lib, kelajakdagi tadqiqotlar uchun istiqbollarni belgilaydi.Bugungi kunda bunday yodgorliklarni asrash va ilmiy jihatdan o’rganish dolzarb masala bo’lib,ular milliy merosni saqlash hamda kelajak avlodlarga yetkazishda muhim ahamiyat kasb etadi.
OPTIMIZATION OF TREATMENT TACTICS FOR ANEMIA IN PATIENTS WITH CHRONIC KIDNEY DISEASE
Anemia secondary to chronic kidney disease (CKD) profoundly accelerates renal function decline and amplifies cardiovascular morbidity, demanding highly calibrated therapeutic interventions rather than broad-spectrum erythropoiesis stimulation. This study systematically deconstructs the heterogeneity of hematological responses by evaluating 80 CKD stage 3-5 patients sequentially admitted to the therapeutic facilities of the Andijan State Medical Institute. Following a rigorous 12-week optimized protocol integrating intravenous iron sequencing prior to judicious erythropoiesis-stimulating agent (ESA) administration, clinical evaluations yielded an escalated mean hemoglobin concentration of 11.2 ± 0.8 g/dL from a baseline of 8.6 ± 1.1 g/dL (p < 0.001). Crucially, multivariable logistic regression modeling isolated distinct efficacy deterrents that actively manipulate the erythropoietic trajectory. Pre-existing severe systemic inflammation, indicated by elevated high-sensitivity C-reactive protein (hs-CRP > 5.0 mg/L), yielded a 3.2-fold higher probability of severe ESA hyporesponsiveness. Conversely, preemptive correction of absolute iron deficiency drastically blunted the required cumulative ESA dosing. Ultimately, mitigating inflammatory barriers and optimizing iron-hepcidin pathways are urgent prerequisites to maximizing hemopoietic efficacy. These empirical findings mandate a definitive departure from homogenized, dose-escalation protocols toward highly stratified, predictive clinical models tailored to individual ferrokinetic profiles.
THE ECONOMIC IMPACT OF RELIGIOUS TOURISM ON DEVELOPMENT TOURISM INDUSTRY OF THE REPUBLIC OF UZBEKISTAN: ANALYSIS, EVALUATION AND PROSPECTS
The article examines the economic impact of religious tourism on the development of the tourism industry of the Republic of Uzbekistan. Based on statistical data from the State Tourism Committee and the World Tourism Organization, the dynamics of inbound tourist flow for 2015–2023 is analyzed, and the share of religious tourism in its structure is estimated. The multiplier analysis method is applied: the total economic contribution of religious tourism, taking into account direct, indirect, and induced effects, is estimated in the range from 945 million to 1.85 billion US dollars annually, which corresponds to 1.1–2.1% of the country's gross national product. Critical regional imbalances are identified: about 90% of tourist flows are concentrated in three regions, with significant untapped potential in the Fergana Valley and Surkhandarya region. A SWOT analysis is conducted, and strategic development vectors are identified. Specific recommendations for improving the effectiveness of public policy in this area are formulated.
Boshlang‘ich ta’limda xalq og‘zaki ijodining tarbiyaviy ahamiyati.
Ushbu maqolada boshlang‘ich ta’lim tizimida xalq og‘zaki ijodining tarbiyaviy ahamiyati keng yoritilgan. Xalq og‘zaki ijodi namunalaridan - maqol, topishmoq, ertak, rivoyat va afsonalardan foydalanish orqali o‘quvchilarda milliy qadriyatlarga hurmat, ma’naviy-axloqiy fazilatlar, vatanparvarlik tuyg‘usi hamda insonparvarlik g‘oyalarini shakllantirish masalalari tahlil qilingan. Shuningdek, maqolada boshlang‘ich sinf o‘qituvchisining dars jarayonida xalq og‘zaki ijodi elementlaridan samarali foydalanish metodikasi, ularning o‘quvchilarning nutqini rivojlantirish, mustaqil fikrlash, ijodkorlik va mantiqiy tafakkurini oshirishdagi o‘rni asoslab berilgan. Xalq pedagogikasining zamonaviy ta’lim jarayonidagi ahamiyati, uning uzluksiz ta’lim tizimidagi o‘rni hamda tarbiyaviy imkoniyatlari ilmiy jihatdan yoritib berilgan.
PILGRIMAGE AND RELIGIOUS SHRINES OF THE REPUBLIC OF UZBEKISTAN: TYPOLOGY, FEATURES AND STATE PROTECTION POLICY
This article examines the pilgrimage and religious sites of the Republic of Uzbekistan in the context of their role in the development of the tourism industry. Using a confessional approach, a classification of monuments relating to the Islamic, Christian, Buddhist, Jewish, and Zoroastrian traditions, which form the country's unique multi-confessional heritage, is conducted. Particular attention is paid to state policy for the preservation of religious monuments: the current legal framework is analyzed, key institutional governance mechanisms are identified, and forms of international cooperation are considered. It is established that a number of Uzbekistan's sites are included on the UNESCO World Heritage List, enhancing their international tourist appeal. The study identifies the characteristic features of Islamic shrines, including their connection with the tradition of "scholarly pilgrimage" and Sufi spiritual heritage. It is concluded that confessional diversity is an important competitive advantage for the country in the global religious tourism market.
O‘zbekiston mehmonxona sanoatida raqamli transformatsiya: sun’iy intellekt va katta ma’lumotlar asosida boshqaruvni takomillashtirish
Mazkur maqola O‘zbekiston mehmonxona tizimida boshqaruv faoliyatini takomillashtirishda zamonaviy raqamli texnologiyalar, xususan sun’iy intellekt va katta ma’lumotlar tahlilining imkoniyatlarini o‘rganishga bag‘ishlangan. Tadqiqotda soha rivojiga to‘sqinlik qilayotgan muhim omillar - mijozlar talabini chuqur anglashdagi muammolar, resurslardan oqilona foydalanilmasligi, marketing faoliyatining yetarli darajada samarali yo‘lga qo‘yilmagani hamda global raqobat sharoitidagi bosimlar alohida ko‘rib chiqilgan. Ishda sun’iy intellekt asosidagi yechimlarning mehmonlarga xizmat ko‘rsatishda individual yondashuvni shakllantirish, narxlarni moslashuvchan boshqarish, raqamli yordamchilar orqali xizmat tezkorligini oshirish hamda kelajakdagi talabni aniqlashdagi roli ochib berilgan. Shu bilan bir qatorda, katta hajmdagi ma’lumotlarni qayta ishlash orqali iste’molchilar xatti-harakatini tahlil qilish, reklama va marketing strategiyalarini aniqroq yo‘naltirish hamda xizmat sifatini yaxshilash imkoniyatlari asoslangan. Tadqiqot natijalari O‘zbekiston sharoitida ushbu texnologiyalarni joriy etish uchun mavjud shart-sharoitlar, davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlash mexanizmlari va xorijiy tajribalarni moslashtirish yo‘llarini ham qamrab oladi. Yakunda, raqamli boshqaruv yondashuvlarini keng qo‘llash turizm va mehmonxona xizmatlari bozorida milliy raqobatbardoshlikni mustahkamlashga xizmat qilishi ta’kidlanadi.
TURIZM VA TA’LIM INTEGRATSIYASI: IQTISODIYOT VA TIL
Mazkur maqolada turizm, ta’lim va xorijiy tillar o‘rtasidagi o‘zaro integratsiya jarayonlari hamda ularning iqtisodiy samaradorlikka ta’siri tahlil qilinadi. Mualliflar tomonidan turizm sohasida til kompetensiyasining ahamiyati, ta’lim tizimini modernizatsiya qilish zarurati va innovatsion yondashuvlar asoslab beriladi. Shuningdek, maqolada yangi iqtisodiy konsepsiyalar – lingvistik kapital, gibrid kommunikatsiya modeli va turizm-ta’lim klasterlari haqida fikr yuritiladi.
ALISHER NAVOIYNING XALQARO MUNOSABATLAR NAZARIYASIGA OID QARASHLARINING QIYOSIY MUHOKAMASI
G‘arb olimlari, Immanuel Kant qabilida aytganda, “Perpetual Peace”(“Bardavom tinchlik”)ga erishish yo‘llari borasida turlicha fikrlar berishgan. Siyosiy falsafa va xalqaro munosabatlar nazariyasini o‘rganayotganda ko‘pincha aynan ularning g‘oyalariga murojaat qilinadi. Mazkur maqola esa, Sharqda, xususan, turkiy mutafakkir Alisher Navoiy ijod namunalarida ham bu mavzuda chuqur munozaralar mavjudligini dalillab, masalani Sharqiy nazdda ochib berishga urinadi.
ВЛИЯНИЕ pH ПОЛОСТИ РТА НА ЗАБОЛЕВАНИЯ ЗУБОВ У ДЕТЕЙ С ХРОНИЧЕСКОЙ БОЛЕЗНЬЮ ПОЧЕК
Bolalarda surunkali buyrak kasalligi (SBK) og'iz bo'shlig'i salomatligiga ta'sir qiluvchi tizimli metabolik kasalliklar bilan birga keladi. Asosiy omillardan biri bu so'lak kislota-ishqor balansining (pH) o'zgarishi bo'lib, bu tish kariesi, periodontal kasallik va emal shikastlanishlarining rivojlanishiga sezilarli ta'sir ko'rsatadi. Ushbu maqolada pH o'zgarishlarining mexanizmlari, ularning tish patologiyasiga ta'siri va oldini olishga zamonaviy yondashuvlar ko'rib chiqiladi.
IKKI TOMONLAMA QUYOSH ELEMENTI XARAKTERISTIKALARINING HARORATGA BOG‘LIQLIGINI O‘RGANISH
Ushbu maqolada ikki tomonlama quyosh elementlarining (bifacial solar cells) elektr xarakteristikalari va ularning haroratga bog‘liqligi ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Quyosh elementlarining samaradorligi, kuchlanish, tok va quvvat ko‘rsatkichlari harorat o‘zgarishi bilan qanday o‘zgarishi o‘rganiladi. Tadqiqot natijalari asosida optimal ish sharoitlarini aniqlash hamda energiya samaradorligini oshirish bo‘yicha tavsiyalar beriladi.
O‘zbek tilshunosligidagi morfemikaga doir ilk tadqiqotlar talqini
Morfemika tilshunoslikning, grammatikaning ajralmas qismlaridan biri hisoblanadi va u tildagi eng kichik qismlar morfemalarni o‘rganadi. Morfemikaning rivojlanishi tarixda va hozirgi kunda qanday bosqichlardan o‘tganligi haqida ko‘plab tilshunoslar olimlar tomonidan ilmiy ishlar amalga oshirilgan. Mazkur maqolada morfemikaning o‘zbek tilshunosligida shakllanishi borasida fikrlar bayon etiladi va tahlil qilinadi.
YANGI O‘ZBEKISTON TARAQQIYOT BOSQICHIDA MA’NAVIY RIVOJLANISHNING USTUVOR YO‘NALISHLARI
Ushbu maqolada Yangi O‘zbekiston taraqqiyot bosqichi sharoitida ma’naviy rivojlanishning ustuvor yo‘nalishlari jamiyatni modernizatsiya qilish jarayonining muhim tarkibiy qismi sifatida tahlil qilinadi. Tadqiqotning asosiy maqsadi ma’naviy rivojlanish tushunchasining konseptual chegaralarini aniqlash, ushbu jarayonni amalga oshiruvchi institutsional mexanizmlarni ko‘rsatish hamda normativ-huquqiy vositalarning rolini baholashdan iborat. Tadqiqot davomida huquqiy doktrinal tahlil, qiyosiy tadqiqot hamda siyosiy-hujjatlar mazmunini tahlil qilish usullaridan foydalanildi. Natijada qadriyatlar ta’limi, madaniy siyosat va huquqiy kafolatlarni bir-biri bilan uzviy bog‘laydigan integratsiyalashgan konseptual model taklif etildi.
TURKISTON AVTANOM SOVET SOTSIALISTIK RESPUBLIKASI
Ushbu maqolada Turkiston ASSRning tashkil topish jarayoni keng tarixiy manbalar va ilmiy yondashuvlar asosida tahlil qilinadi. Tadqiqotda XX asr boshlarida mintaqada yuz bergan siyosiy jarayonlar, inqilobiy o‘zgarishlar va sovet hokimiyatining o‘rnatilishi bilan bog‘liq omillar yoritiladi. Turkiston ASSRning tashkil etilishi hududiy boshqaruv tizimining qayta shakllanishiga, mahalliy aholi hayotidagi ijtimoiy-iqtisodiy o‘zgarishlarga hamda madaniy jarayonlarga ko‘rsatgan ta’siri ochib beriladi. Shuningdek, maqolada Turkiston ASSRning tashkil topishi Markaziy Osiyo tarixidagi muhim bosqich sifatida baholanib, uning uzoq muddatli siyosiy va ijtimoiy oqibatlari ilmiy tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari mintaqa tarixini chuqurroq anglashga xizmat qiladi.
CKEMIRUVCHILARNING OZUQA ZANJIRLARI VA MODDA AYLANISHIDAGI ROLI
Kemiruvchilar quruqlik ekotizimlarida muhim biogen komponent hisoblanadi. Ular ozuqa zanjirlarida birlamchi iste'molchilar sifatida o'simlik moddasini yirtqichlar uchun energiya manbaiga aylantiradi. Shu bilan birga, kemiruvchilar tuproqning aeratsiyasi va organik moddalarning parchalanishiga hissa qo'shib, modda aylanishida faol ishtirok etadi. Ularning faoliyati o'simlik qoplami tarkibiga ta'sir ko'rsatib, ekotizimlar barqarorligini ta'minlashda hal qiluvchi ahamiyatga ega. Ushbu maqola kemiruvchilarning ozuqa zanjirlari va modda aylanishidagi murakkab rolini tahlil qiladi.
Mazkur maqolada globallashuv sharoitida ko‘p tillilikning ahamiyati, uning ijtimoiy, madaniy va ta’limiy jihatlari tahlil qilinadi. Shuningdek, ko‘p tillilik bilan bog‘liq muammolar, xususan, ona tilining saqlanishi, lingvistik tengsizlik, ta’lim tizimidagi qiyinchiliklar va til siyosati masalalari yoritiladi. O‘zbek va xorijiy olimlarning ilmiy qarashlari asosida ushbu muammolarni hal etish yo‘llari taklif etiladi.
Turg’unpo’latov Diyorjon Ro’zmamat o’g’li
Ushbu kurs ishi differensial geometriya fanining markaziy tushunchalaridan biri — sirtning ikkinchi kvadratik formasi va uning geometrik xususiyatlarini o‘rganishga bag‘ishlangan. Tadqiqotning asosiy maqsadi sirtning fazodagi egilish darajasini va uning shaklini miqdoriy jihatdan tavsiflovchi ushbu formaning matematik tabiatini ochib berishdan iborat. Ishning nazariy qismida sirtga o‘tkazilgan normal vektor va sirt nuqtasining differensiali tushunchalari orqali ikkinchi kvadratik formaning koeffitsiyentlari (L, M, N) keltirib chiqarilgan. Shuningdek, birinchi va ikkinchi kvadratik formalar o‘rtasidagi bog‘liqlik, ularning sirtning to‘la egriligi (Gauss egriligi) va o‘rtacha egriligini aniqlashdagi o‘rni atroflicha tahlil qilingan. Kurs ishida sirt nuqtalarining tasnifi (elliptik, giperbolik, parabolik va tekis nuqtalar) aynan ikkinchi kvadratik forma yordamida qanday aniqlanishi matematik isbotlar bilan ko‘rsatib o‘tilgan. Tadqiqotning amaliy ahamiyati shundaki, ikkinchi kvadratik forma sirt ustidagi chiziqlarning (geodezik va normal kesimlar) xossalarini o‘rganishda, sirtlarni vizuallashtirishda va muhandislik konstruktsiyalarining egilish mustahkamligini hisoblashda poydevor vazifasini o‘taydi. Kurs ishi yakunida nazariy xulosalar aniq misollar va sirt turlari (sferik, silindrik va egarli sirtlar) tahlili bilan mustahkamlanadi. Ushbu ish differensial geometriya yo‘nalishida tahsil olayotgan talabalar uchun sirtlar nazariyasini chuqurroq anglashda muhim manba bo‘lib xizmat qiladi.
Tibbiy ta’limda sun’iy intellekt va raqamli simulyatsiyalar: Bo‘lajak shifokorlarning klinik kompetensiyalarini rivojlantirishning innovatsion modeli
Zamonaviy tibbiyot ta'limi tizimida talabalarning amaliy ko'nikmalarini real bemorlar xavfsizligiga tahdid solmagan holda shakllantirish jarayoni chuqur metodologik transformatsiyani talab etmoqda. Mazkur tadqiqot sun'iy intellekt (SI) algoritmiga asoslangan immersiv raqamli simulyatorlarning bo'lajak shifokorlar klinik kompetensiyasiga ta'sirini baholashga qaratilgan. Toshkent Davlat Tibbiyot Universiteti bazasida o'tkazilgan prospektiv randomizatsiyalangan nazorat tadqiqotida jami 142 nafar yuqori kurs talabalari ishtirok etdi. Ular an'anaviy o'qitish metodologiyasi (nazorat guruhi, n = 70) hamda neyrotarmoqli virtual bemor stsenariylari bilan integratsiyalashgan innovatsion model (tajriba guruhi, n = 72) asosida taqsimlandi. Olingan natijalar SI-simulyatorlari yordamida differensial diagnostika xatoliklari darajasi 24.6% ga kamayganligini va favqulodda vaziyatlarda klinik qaror qabul qilish tezligi o'rtacha 31.4% ga (p < 0.01) tezlanganligini tasdiqladi. Shuningdek, talabalarning kognitiv empatiyasi hamda ob'ektiv tizimlashtirilgan klinik imtihon (OSCE) natijalari o'rtasida kuchli ijobiy korrelyatsiya (r = 0.78) qayd etildi. Mashinali o'qitish modellari asosidagi adaptiv qiyinchilik darajasini sozlash funksiyasi individual ta'lim trayektoriyasini optimallashtirish imkonini berdi. Kuzatuv ma'lumotlari shuni tasdiqlaydiki, raqamli egizaklar (digital twins) va generativ intellekt vositalarini o'quv dasturlariga bazaviy komponent sifatida kiritish nafaqat kognitiv qobiliyatlarni, balki psixomotor va analitik malakalarni barqaror oshirishning samarali mexanizmi hisoblanadi.
ONKOLOGIYA TA’LIMIDA RAQAMLI PEDAGOGIK TEXNOLOGIYALAR (AI VA SIMULYATSIYA) ORQALI KLINIK FIKRLASHNI RIVOJLANTIRISH
Zamonaviy onkologiya amaliyotida mutatsiyalar profili va target terapiya imkoniyatlarining kengayishi talabalardan o'ta murakkab klinik fikrlashni talab etadi. An'anaviy o'qitish metodlari ko'pincha real vaqt rejimida o'zgaruvchi klinik stsenariylarni modellashtirishda ojizlik qiladi. Mazkur tadqiqot sun'iy intellekt (SI) hamda yuqori aniqlikdagi simulyatsion texnologiyalarning bo'lajak onkologlar diagnostik va terapevtik kompetensiyalariga ta'sirini baholashga qaratilgan. Toshkent Davlat Tibbiyot Universiteti bazasida 118 nafar magistrant va klinik ordinatorlar ishtirokida randomizatsiyalangan nazorat tadqiqoti o'tkazildi. Ishtirokchilar an'anaviy keyslar yordamida o'qiydigan nazorat guruhi (n = 58) va neyrotarmoqlar asosidagi "OncoSim" virtual platformasida shug'ullanuvchi tajriba guruhiga (n = 60) ajratildi. Olingan empirik natijalar shuni tasdiqlaydiki, raqamli simulyatorlar yordamida TNM tasnifi va molekulyar-genetik tahlillarga asoslangan to'g'ri tashxis qo'yish ko'rsatkichi 34.2% ga (p < 0.01) oshdi. Qolaversa, favqulodda onkologik holatlarda (masalan, o'sma lizisi sindromi) qaror qabul qilish vaqti o'rtacha 4.1 daqiqadan 2.6 daqiqagacha qisqardi. Tadqiqot xulosalari onkologik ta'lim integratsiyasida adaptiv mashinali o'qitish va kognitiv modellashtirishning strategik rolini isbotlaydi.
Onkologiya sohasida pedagog-shifokorning ilmiy-tadqiqot faoliyati: Tibbiy ta’limni transformatsiya qilishning translatsion mexanizmlari
Zamonaviy onkologik xizmatning eksponensial rivojlanishi tibbiy ta'lim muassasalari oldiga pretsizion (aniq) tibbiyot tamoyillarini o'quv jarayoniga zudlik bilan integratsiya qilish vazifasini qo'ymoqda. Mazkur jarayonda pedagog-shifokorning shaxsiy ilmiy-tadqiqot faoliyati qanchalik fundamental ta'sir ko'rsatishini aniqlash tadqiqotning asosiy poydevorini tashkil etadi. Toshkent Davlat Tibbiyot Universiteti bazasida 2023-2025 yillar davomida o'tkazilgan retrospektiv-prospektiv kogorta tadqiqotiga jami 242 nafar klinik ordinator va magistrantlar, shuningdek, 38 nafar onkolog-pedagoglar jalb qilindi. Ishtirokchilar ta'lim beruvchining ilmiy faollik indeksi (H-indeks > 4 va faol klinik sinovlarda ishtiroki) asosida ikkita mustaqil guruhga ajratildi. Olingan empirik dalillar shuni tasdiqladiki, bevosita ilmiy izlanishlar olib boruvchi o'qituvchilar guruhida tahsil olgan talabalarning molekulyar-genetik tahlillar (masalan, EGFR, BRCA1/2 mutatsiyalari) natijalarini to'g'ri interpretatsiya qilish va target terapiya buyurish darajasi 88.6 ± 2.4% ni tashkil qildi. An'anaviy, faqat o'quv-uslubiy faoliyat bilan cheklangan pedagoglar guruhida esa ushbu ko'rsatkich 61.2 ± 3.8% dan oshmadi (p = 0.001). Korrelyatsion tahlillar o'qituvchining nashr faolligi hamda talabaning nostandart klinik vaziyatlarda qaror qabul qilish tezligi o'rtasida kuchli to'g'ridan-to'g'ri bog'liqlik mavjudligini (r = 0.72) isbotladi. Tadqiqot yakunlari shuni ko'rsatadiki, akademik onkologiya formatidagi "tadqiqotchi-pedagog" modeli talabalarda klinik noaniqlik sharoitida ishlash qobiliyatini keskin oshiradi va darsliklardagi ma'lumotlarning eskirish davrini (lag time) real vaqt rejimida kompensatsiya qiladi.
Tibbiy ta’limda klinik kompetensiyalarni shakllantirishning innovatsion arxitekturasi: OSCE, simulyatsion texnologiyalar va chek-listlar integratsiyasi
Zamonaviy tibbiy kadrlarni tayyorlash tizimida talabalarning amaliy malakasini bemorlar xavfsizligiga xatar yetkazmagan holda shakllantirish jarayoni chuqur metodologik yangilanishlarni talab etmoqda. Mazkur tadqiqot ob'ektiv tizimlashtirilgan klinik imtihon (OSCE), yuqori aniqlikdagi simulyatsion markazlar va algoritmik chek-listlar majmuasining bo'lajak shifokorlar klinik kompetensiyasiga ta'sirini baholashga qaratilgan. Toshkent Davlat Tibbiyot Universiteti bazasida 2024-2025 o'quv yillarida jami 156 nafar klinik ordinator ishtirokida prospektiv randomizatsiyalangan nazorat tadqiqoti amalga oshirildi. Ishtirokchilar an'anaviy o'qitish va baholash uslubida tahsil olgan nazorat guruhi (n = 78) hamda doimiy ravishda standartlashtirilgan bemorlar va formatsion OSCE simulyatsiyalari asosida shug'ullangan tajriba guruhiga (n = 78) taqsimlandi. Olingan empirik dalillar shuni tasdiqlaydiki, klinik stsenariylar va qat'iy chek-listlar orqali o'qitilgan rezidentlarda manipulyativ xatoliklar ko'rsatkichi 41.3% ga (p < 0.001) pasaygan. Shuningdek, murakkab shoshilinch vaziyatlarda to'g'ri diagnostik qaror qabul qilish tezligi o'rtacha 4.8 daqiqadan 2.1 daqiqagacha tezlashdi. Tadqiqot xulosalari shuni ko'rsatadiki, Miller piramidasining "qanday bajarishini ko'rsatadi" (shows how) bosqichini ta'minlovchi simulyatsion texnologiyalar va ob'ektiv chek-listlar tizimi kognitiv yuklamani optimallashtiradi hamda o'zlashtirilgan ko'nikmalarning real klinik amaliyotga barqaror ko'chishini (transfer effect) to'liq kafolatlaydi.
Tibbiy ta’limda kommunikativ kompetensiyalarni rivojlantirish usullari
Zamonaviy tibbiyot ta'limi tizimida shifokor va bemor o'rtasidagi muloqot nafaqat axloqiy me'yor, balki klinik natijadorlikni belgilovchi fundamental vosita sifatida e'tirof etilmoqda. Mazkur tadqiqot bo'lajak mutaxassislarda kommunikativ kompetensiyalarni shakllantirish bo'yicha an'anaviy yondashuvlarni tanqidiy tahlil qilish hamda Kalgari-Kembrij (Calgary-Cambridge) modeli asosidagi innovatsion o'qitish uslublarining samaradorligini baholashga qaratilgan. Toshkent Davlat Tibbiyot Universiteti bazasida 2024-2025 o'quv yillarida o'tkazilgan prospektiv tahlilga jami 134 nafar klinik ordinator va yuqori kurs talabalari jalb etildi. Ishtirokchilar standart ma'ruza formatida ta'lim olgan nazorat guruhi (n = 67) va maqsadli kommunikativ treninglar (standartlashtirilgan bemorlar, video-refleksiya va rolli o'yinlar) asosida shug'ullangan tajriba guruhiga (n = 67) ajratildi. Olingan empirik ko'rsatkichlar shuni namoyon etdiki, maxsus modellashtirilgan muloqot stsenariylari orqali o'qitilgan talabalarda anamnez yig'ish aniqligi va empatiya darajasi 38.5% ga (p < 0.001) oshgan. Shuningdek, nizoli vaziyatlarni (masalan, yomon xabarni yetkazish SPIKES protokoli asosida) boshqarish qobiliyati nazorat guruhidagi 41.2% dan tajriba guruhida 89.4% gacha ko'tarildi. Tadqiqot xulosalari kommunikativ malaka tug'ma iste'dod emas, balki kognitiv va xulq-atvor mexanizmlari orqali tizimli ravishda o'qitilishi shart bo'lgan bazaviy klinik ko'nikma ekanligini isbotlaydi.
Pedagogning kommunikativ mahorati va novatorligi: Tibbiy ta'limda pedagogik muloqot va texnologiyalarning integrativ modeli
Zamonaviy tibbiyot ta'limi tizimida shifokor-pedagogning kommunikativ kompetensiyasi va innovatsion yondashuvlari nazariy bilimlarni amaliy klinik ko'nikmalarga aylantiruvchi fundamental kognitiv ko'prik hisoblanadi. Mazkur tadqiqot tibbiyot oliygohlarida faoliyat yurituvchi o'qituvchilarning pedagogik muloqot texnikasi hamda novatorlik xususiyatlarining talabalar o'zlashtirishiga va emotsional intellektiga ta'sirini baholashga qaratilgan. Toshkent Davlat Tibbiyot Universiteti bazasida 2024-2025 o'quv yillarida jami 124 nafar klinik ordinator va 32 nafar pedagog-shifokor ishtirokida prospektiv kohort tadqiqoti o'tkazildi. Ishtirokchi talabalar an'anaviy avtoritar muloqot uslubida dars o'tadigan o'qituvchilar guruhi (nazorat guruhi, n = 62) hamda maxsus "Kommunikativ novatorlik va fasilitatsiya" dasturi bo'yicha malaka oshirgan shifokor-pedagoglar guruhi (tajriba guruhi, n = 62) o'rtasida randomizatsiya qilindi. Olingan empirik ko'rsatkichlar shuni namoyon etdiki, interaktiv muloqot texnikalarini qo'llovchi pedagoglar qo'l ostida tahsil olgan talabalarning yakuniy OSCE imtihonlaridagi "Murakkab bemor bilan muloqot" stansiyasida to'plagan o'rtacha ballari 36.8% ga (p < 0.01) yuqori bo'ldi. Shuningdek, talabalarning klinik empatiya darajasi (JSE-S shkalasi bo'yicha) nazorat guruhidagi o'rtacha 96.4 balldan tajriba guruhida 118.2 ballgacha ko'tarilganligi qayd etildi. Kuzatuv dalillari qat'iy isbotlaydiki, pedagogik muloqot shunchaki axborot uzatish vositasi emas, balki talabaning xulq-atvor modelini, psixologik chidamliligini va professional klinik tafakkurini bevosita shakllantiruvchi o'ta nozik yuqori texnologik jarayondir.
Bir o’lchamli chekli kvant o’rasidagi mikrozarracha energetik holatlarini tavsiflovchi transsendent tenglamalar
Ushbu maqolada bir o’lchamli simmetrik chekli kvant o’radagi mikrozarrachaning harakati nazariy tahlil qilingan. Maqolada m massali mikrozarrachaning U potensial balandlikka ega bo’lgan kengligi oraliqdagi kvant o’ra uchun transsendent tenglamasi umumiy ko’rinishi o’rganilgan. To’lqin funksiyaning simmetriya xossasidan energetik sathlarni hisoblashga imkon beruvchi juft va toq xolatlar uchun transsendent tenglamalar tizimi keltirib chiqarilgan.
Лингвистическая интерференция в условиях искусственного билингвизма: морфосинтаксический аспект узбекско-русского языкового контакта
В контексте интенсификации межкультурной коммуникации проблема типологического диссонанса между контактирующими языками приобретает фундаментальную эпистемологическую значимость. Представленное исследование сфокусировано на строгой квантификации и квалитативной оценке механизмов лингвистической интерференции у студентов-билингвов, осваивающих русский язык как иностранный. Глубинный агглютинативный строй узбекского языка детерминирует устойчивые перцептивные и генеративные барьеры при рецепции флективной русской морфологии. На клинической базе Ургенчского государственного университета осуществлено проспективное лонгитюдное наблюдение (2024–2025 учебные годы) с охватом 158 студентов бакалавриата (исходный уровень языковой компетенции В1). Интеграция методов контрастивного корпусного анализа и психолингвистического профилирования позволила дифференцировать зоны максимального грамматического риска. Эмпирические данные иллюстрируют, что наиболее ригидной формой языкового переноса выступает синтаксическая интерференция, в частности, нарушение глагольного управления и транспозиция порядка слов, фиксируемая в 68.4% спонтанных речевых актов. Отсутствие изоморфных грамматических категорий (категория рода, предложная система) провоцирует системные субститутивные сбои при синтагматическом согласовании у 42.1% респондентов. Внедрение разработанной матрицы направленной лингвистической профилактики обеспечило снижение индекса интерферентных ошибок на 31.2% (p < 0.001) в экспериментальной когорте. Доказано, что осознанное контрастивное моделирование грамматических конструктов минимизирует отрицательный языковой перенос, трансформируя его в конструктивную транспозицию.
Maktab Psixologining Oʻsmir Oʻquvchilarning Ota-Onalari Bilan Samarali Faoliyat Yuritishi Omillari
Maqolada oʻsmirlik davri psixologik xususiyatlari hamda bu davrda oʻquvchilarning oilaviy munosabatlarining muhimligi tahlil qilinadi. Shuningdek, maktab psixologining oʻsmir oʻquvchilarning ota-onalari bilan samarali hamkorlik oʻrnatishining nazariy va amaliy jihatlari koʻrib chiqiladi. Ota-onalar bilan ish olib borishning turli shakllari (maslahatlar, treninglar, ota-onalar yigʻilishlari, seminarlar) va ularning samaradorligini oshirish yoʻllari haqida soʻz yuritiladi. Maqolada ota-onalar bilan samarali muloqot oʻrnatish uchun psixologlar tomonidan qoʻllanilishi mumkin boʻlgan uslublar, tavsiyalar va diagnostik vositalar haqida maʼlumot beriladi. Tadqiqot oʻsmirlarning ijtimoiy-psixologik rivojlanishida oila va maktabning hamkorlikdagi rolini kuchaytirishga qaratilgan boʻlib, maktab psixologlari, ota-onalar va pedagoglar uchun foydali boʻlishi kutilmoqda.
Speech Behavior and the Formation of a Multicultural Linguistic Personality in the Context of Acmeology
this article explores the role of speech behavior as a fundamental mechanism for an individual’s attainment of "acme" – the peak of professional and personal development. Integrating perspectives from acmeology, sociolinguistics, and pragmatics, the study examines speech behavior as a multifaceted phenomenon shaped by social structures, geographical contexts, and individual characteristics. The author highlights the acmeological approach to developing communicative competence, which encompasses not only linguistic mastery but also emotional self-regulation and strategic adaptability. In the context of modern globalization, the article analyzes the dialectical tension between cultural unification and the intensification of national self-identification. A central focus is placed on the formation of a "multicultural linguistic personality" equipped with poly-conceptual competence. Drawing on the specific linguistic landscape of the Republic of Uzbekistan, the paper demonstrates how state strategies in language regulation and multi-ethnic education foster a constructive environment for intercultural dialogue. The study concludes that the development of a multicultural linguistic personality is a prerequisite for achieving professional excellence and social harmony in the contemporary globalized world.
KOORDINATA TIZIMLARINING O`ZGARISHI VA TENZORLAR
Mazkur mavzu doirasida vektor va tenzor miqdorlarning bir koordinata tizimidan boshqasiga o`tishdagi transformatsiya qonuniyatlari o`rganiladi. Asosiy e’tibor skalyar, vektor va yuqori tartibli tenzorlarning kovariant hamda kontravariant tarkibiy qismlariga, shuningdek, bazis vektorlarining o`zgarishiga qaratilgan. Tenzorlar - bu nafaqat sonlar to`plami, balki koordinatalar almashganda ma’lum bir chiziqli qonuniyatiga bo`ysunuvchi geometrik ob’ektlar ekanligi asoslab beriladi. Bu tushunchalar nazariy mexanika, nisbiylik nazariyasi va tutsh muhitlar mexanikasining fundamental asosi hisoblanadi.
МАРКЕТИНГОВЫЙ АНАЛИЗ АССОРТИМЕНТА ЛЕКАРСТВЕННЫХ СРЕДСТВ В ГОРОДЕ САМАРКАНДЕ
В тезисе рассматриваются теоретические и прикладные основы маркетингового анализа ассортимента лекарственных средств в городских аптеках Самарканда. Ассортимент лекарственных средств интерпретируется не только как совокупность товарных позиций, но и как инструмент обеспечения доступности, качества и рационального использования фармакотерапии. В центре внимания находятся структурные, ценовые, регуляторные и сервисные параметры ассортимента.
ОЦЕНКА АССОРТИМЕНТА ЛЕКАРСТВЕННЫХ СРЕДСТВ НА ФАРМАЦЕВТИЧЕСКОМ РЫНКЕ САМАРКАНДА
В тезисе рассматриваются теоретические и прикладные подходы к оценке ассортимента лекарственных средств на фармацевтическом рынке Самарканда. Ассортимент интерпретируется как многокомпонентная система, включающая номенклатурную полноту, ценовую доступность, терапевтическую релевантность, регуляторную соответствующесть и сервисное сопровождение.
DORIXONALARDA FARMATSEVTIKA XIZMATLARINI TAKOMILLASHTIRISH
Ishning maqsadi: Zamonaviy axborot mahsulotlari va usullari asosida farmatsiya tashkilotlari faoliyatini optimallashtirish yo'llarini ilmiy jihatdan tasdiqlash va rivojlantirish. Tezisda zamonaviy dorixonalarda farmatsevtika xizmatlari sifatini oshirishning tashkiliy, axborotiy, kadrlar, klinik va boshqaruv mexanizmlari tahlil qilinadi. Dorixona faoliyati faqat dori vositasini sotish bilan cheklanmay, bemorga to‘g‘ri tanlov, xavfsiz qo‘llash, davolashga rioya etish, nojo‘ya ta’sirlarning oldini olish hamda sog‘lom turmush tarzini targ‘ib qilishga qaratilgan kompleks professional xizmatlar tizimi sifatida talqin etiladi.
10-12 yoshli yengil atletikachilarda maxsus chidamlilikni oshirish usullari
Mazkur maqolada 10–12 yoshli yengil atletikachilarda maxsus chidamlilikni oshirishning ilmiy asoslangan usullari, mashg‘ulot tamoyillari va amaliy tavsiyalar ko‘rib chiqiladi.
ZAHIRIDDIN MUHAMMAD BOBUR FAOLIYATINING OʻRGANILISHI
Maqolada Zahiriddin Muhammad Boburning ilmiy faoliyati haqida olimlarning izlanishlari, uning “Boburnoma" asari asosida tadqiqotlar olib borgan yaponiyalik, afg‘onistonlik, o‘zbekistonlik hamda boshqa mamlakat boburshunoslarining ilmiy izlanishlari va ularning natijalari xususida so‘z yuritiladi.
Ushbu maqolada differensial geometriya va umumiy nisbiylik nazariyasining fundamental tushunchalaridan biri bo‘lgan geodeziklar differensial tenglamalari tahlil qilinadi. Tadqiqotning asosiy maqsadi — Riman metrikasi berilgan ko‘pobrazliliklarda ikki nuqta orasidagi eng qisqa (yoki ekstremal) masofani aniqlaydigan ikkinchi tartibli chiziqli bo‘lmagan differensial tenglamalar sistemasini chiqarish va ularning yechish usullarini ko‘rsatishdir.
DIFFERENSIAL GEOMETRIYA VA TOPOLOGIYANING ZAMONAVIY TADBIQLARI (ROBOTOTEXNIKA, KOMPYUTER GRAFIKASI VA FIZIKADA)
Ushbu maqolada differensial geometriya va topologiyaning zamonaviy ilm-fan va texnologiyadagi muhim o‘rni tahlil qilinadi. Xususan, robototexnika, kompyuter grafikasi va fizika sohalarida ushbu matematik yo‘nalishlarning amaliy qo‘llanilishi keng yoritib beriladi. Differensial geometriya yordamida murakkab fazoviy shakllarni modellashtirish, harakat trayektoriyalarini aniqlash va optimallashtirish imkoniyatlari ko‘rib chiqiladi. Topologiya esa obyektlarning uzluksiz o‘zgarishlar ostida saqlanib qoluvchi xossalarini o‘rganish orqali tizimlarning barqarorligini ta’minlashda muhim ahamiyat kasb etadi. Maqolada robot manipulyatorlarining harakatini aniqlash, 3D modellashtirish va animatsiya jarayonlarini takomillashtirish, shuningdek, zamonaviy fizik nazariyalarda fazo-vaqt tuzilishini tushuntirishda differensial geometriya va topologiyaning roli ilmiy asosda tahlil qilinadi. Shu bilan birga, ushbu yo‘nalishlarning kelajakdagi rivojlanish istiqbollari va yangi texnologiyalar yaratishdagi ahamiyati haqida xulosalar keltiriladi. Mazkur tadqiqot natijalari ilmiy izlanishlar olib borayotgan talabalar, tadqiqotchilar hamda muhandislik va IT sohasida faoliyat yurituvchi mutaxassislar uchun foydali manba bo‘lib xizmat qiladi.
Nizomiddinova Mahliyoxon Niyoziddin qizi
SOG‘LIQNI SAQLASH MUASSASALARIDA SIFATNI BOSHQARISH VA NAZORAT TIZIMI.
Sog‘liqni saqlash muassasalaridagi eskirgan boshqaruv mexanizmlari bemorlar xavfsizligiga jiddiy xavf tug‘dirib, iqtisodiy yo‘qotishlarga olib keladi. Ushbu tadqiqot yirik shifoxonalarda qog‘ozbozlikka asoslangan an'anaviy nazoratdan raqamli integratsiyalashgan Sifat menejmenti tizimiga (SMT) o‘tishning klinik samaradorligini baholaydi. 2024-2025 yillar oralig‘ida 14 250 nafar stasionar bemor ishtirokida o‘tkazilgan kvazi-eksperimental tadqiqotda JCI va ISO 9001:2015 standartlariga asoslangan avtomatlashtirilgan audit tizimi joriy etildi. Natijada dori vositalarini qo‘llashdagi xatolar 1000 bemor-kuniga 4,8 dan 1,6 gacha keskin qisqardi (Nisbiy xavf 0,33; p < 0,001). Jarrohlik bo‘limlarida yara infeksiyalari 3,7% dan 1,8% gacha pasaydi, klinik protokollarga rioya etish darajasi esa 42,6% ga oshdi. Markazlashtirilgan SMT tibbiy xatolarni proaktiv tarzda bartaraf etadi. Ushbu tizimni amaliyotga to‘liq joriy etish tibbiy resurslarni tejash va iatrogen xavflarning oldini olishda asosiy strategik yechim hisoblanadi.
Klassik Topologik Masalalar To’rt rang masalasi , Ko’priklar masalasi
​ Ushbu maqolada topologiya fanining shakllanishiga asos bo‘lgan klassik masalalar — "Kyonigsbergning yetti ko‘prigi" va "To‘rt rang" masalalari tahlil qilinadi. Maqolada obyektlarning geometrik shaklidan ko‘ra, ularning o‘zaro bog‘liqlik xususiyatlari muhimligi va ushbu masalalarning zamonaviy graf nazariyasidagi o‘rni yoritilgan.
O'Z-O'ZIGA SHIKAST YETKAZISH (SELF-HARM) XULQ-ATVORINING O'SMIRLARDA HISSIY REGULYATSIYA BILAN BOGʻLIQLIGI.
Mazkur maqola o‘smirlarda kuzatiladigan o‘z-o‘ziga shikast yetkazish (self-harm) xulq-atvori va ularning hissiy regulyatsiya (emotsiyalarni boshqarish) qobiliyatlari o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlikni tahlil qiladi. Tadqiqot doirasida hissiy barqarorsizlik, negativ emotsiyalarni yengishdagi qiyinchiliklar va impulsiv xulq-atvorning o‘z-o‘ziga zarar yetkazish holatlariga ta’siri ilmiy jihatdan yoritilgan.
Methodology of teaching history, physics and English based on interdisciplinary integration
This article analyzes the theoretical and practical aspects of one of the most promising areas of modern pedagogy - interdisciplinary integration. The subjects of History, Physics and English were chosen as the objects of research, and the role of their synthesis in the development of students' cognitive and communicative competencies is highlighted. The article proposes a methodology for designing lesson models based on CLIL (Content and Language Integrated Learning) and STEM approaches.
EGRI CHIZIQLARNING PARAMETRIK TENGLAMALARI VA ULARNI TAHLIL QILISH
Ushbu maqolada egri chiziqlarning parametrik tenglamalari differensial geometriyaning markaziy vositasi sifatida chuqur tahlil qilinadi. Tadqiqot davomida egri chiziqlarning tahliliy ifodalanish usullari, xususan, nuqtaning fazodagi o‘rnini vaqt yoki yoy uzunligi kabi parametrlar orqali tavsiflashning afzalliklari ochib beriladi. Maqolaning asosiy qismi parametrik ko‘rinishda berilgan funksiyalardan hosila olish orqali egri chiziqning urinma vektori, egriligi va buralishi kabi fundamental geometrik xarakteristikalarini hisoblash usullariga bag‘ishlangan. Shuningdek, ishda Frene-Serre reperi yordamida fazoviy egri chiziqlarning lokal xossalarini o‘rganish masalalari ko‘rib chiqiladi. Parametrik tenglamalarning nafaqat nazariy matematikada, balki amaliy sohalarda — fizik jarayonlarni modellashtirish, kompyuter grafikasi va robototexnikadagi trayektoriyalarni loyihalashdagi o‘rni tahliliy misollar bilan asoslanadi. Maqola yakunida turli koordinata tizimlarida parametrik shakllarning o‘zaro bog‘liqligi va ularning silliqlik darajasini aniqlash algoritmlari bo‘yicha xulosalar berilgan. Ushbu tadqiqot murakkab geometrik ob'ektlarni matematik tahlil qilish va ularning dinamik xossalarini o‘rganishda muhim manba bo‘lib xizmat qiladi.
TA'LIM JARAYONINI PEDAGOGIK TEXNOLOGIYA ASOSIDA TASHKIL QILISHDA QO'LLANILADIGAN ZAMONAVIY TA'LIM METODLARI
Ushbu maqolada pedagogik texnologiya asosida ta'lim jarayonini tashkil etishda qo'llaniladigan zamonaviy ta'lim metodlari tahlil qilindi. Shuningdek, pedagogik texnologiyalar ta'lim sifatini oshirish, o'quvchilarning mustaqil fikrlash, ijodiy qobiliyat va amaliy ko'nikmalarini rivojlantirishda muhim vosita sifatida ko'rib chiqildi. Maqolada an'anaviy va innovatsion yondashuvlarning uyg'unlashuvi, interfaol metodlar ya’ni, aqliy hujum, kichik guruhlarda ishlash, davra suhbati, loyiha asosidagi ta'lim, gamifikatsiya, aralash ta’lim texnologiyasi kabi zamonaviy metodlarning mohiyati, afzalliklari va qo'llanilishi yoritilgan. Mazkur ishni o‘rganish davomida O'zbekiston tajribasi va xalqaro tajribalar solishtirildi. Tadqiqot natijalari shuni ko'rsatadiki, pedagogik texnologiyalarni samarali qo'llash ta'lim samaradorligini oshiradi, o'quvchilarni faol ishtirokchiga aylantiradi va zamon talablariga mos yuqori malakali kadrlar tayyorlashga xizmat qiladi. Maqola O'zbekiston Respublikasida ta'lim islohotlarini yanada takomillashtirishga oid takliflar bilan yakunlanadi.
Интеграция генеративного искусственного интеллекта и высокоточных симуляционных технологий в архитектуру медицинского образования: оценка трансформации клинического мышления
Эскалация сложности клинических протоколов и внедрение принципов прецизионной медицины требуют радикальной перестройки механизмов подготовки врачебных кадров. Настоящее исследование направлено на объективную квантификацию дидактической эффективности интеграции алгоритмов искусственного интеллекта (ИИ) и иммерсивных симуляторов в процесс формирования клинического мышления ординаторов и магистров медицинского профиля. На клинической базе Ташкентского государственного медицинского университета реализовано проспективное рандомизированное контролируемое испытание с участием 112 молодых специалистов (средний возраст M = 24.5 ± 1.2 года). Выборка была стратифицирована на контрольную группу (n = 56), осваивающую паттерны диагностики через стандартизированные кейс-стади, и экспериментальную когорту (n = 56), в образовательный трек которой внедрили нейросетевую платформу «Med-AI Sim» с динамически изменяющимися физиологическими параметрами виртуальных пациентов. Эмпирические данные подтверждают, что интерактивное алгоритмическое моделирование снижает частоту грубых диагностических ошибок при дифференциации ургентных и онкологических патологий на 41.3% (p < 0.001). Зафиксировано критическое сокращение времени принятия терапевтического решения — с 5.8 ± 0.6 до 3.1 ± 0.4 минут в условиях имитированного стресса. Индивидуализированная предиктивная обратная связь ИИ-системы минимизирует когнитивную перегрузку обучающегося, обеспечивая беспрецедентно высокий уровень трансфера психомоторных и аналитических навыков из виртуальной среды в реальную клиническую практику.
MEHNAT MIGRATSIYASI VA OILAVIY BIZNES RIVOJI O‘RTASIDAGI BOG‘LIQLIK
Ushbu maqolada mehnat migratsiyasi va oilaviy biznes rivoji o‘rtasidagi bog‘liqlik masalalari o‘rganilgan. Migratsiya jarayonida vujudga keladigan pul o‘tkazmalari (remittanslar), migrantlar orttiradigan tajriba va ko‘nikmalari, shuningdek oilaviy biznesni moliyalashtirish mexanizmlari tahlil qilingan. O‘zbekiston misolida mehnat migratsiyasining oilaviy tadbirkorlikka ta’siri aniqlashtirilgan hamda bog‘liqlikning shakllari, turlari va amalga oshirish yo‘llari tizimlashtirilgan.
РЕАКТИВ ҚУВВАТНИ КОМПЕНСАЦИЯ ҚИЛИШНИ НАСОС СТАНЦИЯЛАРИГА ЖОРИЙ ЭТИШ.
Ушбу тадқиқот насос станцияларида реактив қувватнинг юқори истеъмоли ва бу ҳолатнинг энергия самарадорлиги, электр тармоғининг ишончлилиги ҳамда ускуналар эксплуатациясига таъсирини ўрганишга бағишланган. Муаммо шундаки, насос агрегатларида қўлланиладиган асинхрон двигателлар индуктив реактив қувватни кўп истеъмол қилади, бу эса қувват коэффициенти (cosφ) пасайишига, ток юкланишининг ошишига, трансформатор ва кабелларда энергия йўқотишларининг кўпайишига ва ускуналарнинг ортиқча исишига олиб келади. Шу сабабли, реактив қувватни самарали компенсация қилиш насос станцияларининг энергетик самарадорлигини яхшилашда муҳим аҳамиятга эга. Тадқиқотнинг асосий мақсади — насос станцияларида реактив қувватни камайтириш усулларини таҳлил қилиш, уларни амалий жорий этиш орқали энергия сарфини камайтириш, электр тармоғи юкланишини оптималлаштириш ҳамда ускуналарнинг ишлаш муддатини узайтиришдан иборат. Метод сифатида насос станцияларида ток ва кучланиш фазасини ўлчаш, қувват коэффициентини таҳлил қилиш, реактив қувват миқдорини аниқлаш ва конденсатор банклари ҳамда бошқарув схемаларини танлаш қўлланилди. Тадқиқот натижалари кўрсатдики, конденсатор банклари ёки частота ўзгартирувчи қурилмалар орқали реактив қувватни компенсация қилиш насос станциясининг қувват коэффициентини сезиларли даражада яхшилайди, ток қийматини камайтиради ва тармоқдаги энергия йўқотишларини қисқартиради. Шу билан бирга насос станциясидаги ускуналарнинг ишлаш муддати узаяди, энергия сарфи ва эксплуатацион харажатлар камайади, натижада умумий энергетик самарадорлик сезиларли даражада ошади.
Parallel koʻchirish tushunchasi va Levi-Chivita bogʻlanishi
Mazkur maqolada differensial geometriyaning muhim tushunchalari -parallel ko’chirish va Levi–Chivita bog’lanishi chuqur nazariy jihatdan tahlil qilinadi. Parallel ko’chirish yordamida egri fazoda vektorlarning harakati o’rganilib, uning kovariant hosila orqali matematik ifodasi keltiriladi. Shuningdek, Riman fazosida yagona tabiiy bog’lanish hisoblangan Levi–Chivita bog’lanishining asosiy xossalari, Christoffel simvollari, geodezik chiziqlar hamda egrilik tushunchalari keng yoritiladi.
Psevdotasodifiy sonlar generatorini (PRNG) tekshirish va tahlil qilish
Ushbu maqolada psevdotasodifiy sonlar generatorining (PRNG) ishlash samaradorligi va statistik xususiyatlari tahlil qilindi. Tadqiqot davomida Python dasturlash tilining `random` moduli yordamida sonlar generatsiya qilindi. Olingan natijalar asosida sonlarning takrorlanish chastotasi, taqsimotning bir tekisligi hamda generatorning amaliy ishonchliligi baholandi. Tahlil natijalari PRNG tomonidan yaratilgan qiymatlar nazariy ehtimollik qonunlariga mos ravishda deyarli teng taqsimlanganini ko‘rsatdi. Tadqiqot psevdotasodifiy sonlar generatorlarining statistik modellashtirish va dasturiy simulyatsiyalarda samarali qo‘llanilishini tasdiqlaydi.
OneTimePad shifrlash algoritmi. Buzib bo‘lmas shifrlashning ishlash prinsipi
Ushbu maqolada klassik kriptografiyaning ikkita asosiy ustuni — Vijenyer shifri va OneTime Pad algoritmlari qiyosiy tahlil qilinadi. Tadqiqotning asosiy maqsadi ushbu algoritmlarning kalit generatsiya qilish tamoyillari va ularning buzilish usullari o‘rtasidagi farqlarni yoritishdir. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, zamonaviy axborot xavfsizligida shifrlash algoritmining o‘zigina emas, balki kalitning tasodifiyligi va bir martalik qo‘llanilishi hal qiluvchi ahamiyatga ega.
ZAMONAVIY TA'LIMDA INTIZOM VA TARTIBNI BOSHQARISH MASALALARI
Ushbu maqolada zamonaviy ta'lim muassasalarida intizom va tartibni boshqarishning nazariy hamda amaliy jihatlari ko'rib chiqiladi. Intizom tushunchasining evolyutsiyasi, uning zamonaviy talqini va ta'lim jarayonidagi o'rni tahlil qilinadi. An'anaviy va innovatsion intizom boshqaruvi yondashuvlari solishtirilib, ularning afzalliklari va kamchiliklari aniqlanadi. O'qituvchi va o'quvchi o'rtasidagi munosabatlar, sinf muhitini boshqarish strategiyalari, profilaktik va korrektiv yondashuvlar hamda ijobiy intizom metodlarining samaradorligi o'rganiladi. Raqamli texnologiyalar ta'sirida o'zgarayotgan o'quvchilar xulq-atvorini boshqarishning zamonaviy usullari ham alohida ko'rib chiqiladi. Tadqiqot natijalari o'qituvchilar, maktab rahbarlari va ta'lim siyosatini shakllantiruvchi mutaxassislar uchun amaliy ahamiyatga ega.
Biz bu maqolada Rushening formulasini keltirib, tatbiqlarini ko’rib chiqdik va turli xil misollarga tadbiqini ko’rdik.
PEDAGOGIK TAJRIBA-SINOV ISHLARINING MAQSAD VA VAZIFALARI, UNI TASHKIL QILISH VA O‘TKAZISH METODIKASI
Mazkur tadqiqotda ixtisoslashtirilgan maktablarda kimyo fanini o‘qitishda murakkab masala va mashqlardan foydalanish metodikasini takomillashtirishga qaratilgan pedagogik tajriba-sinov ishlarining mazmuni yoritilgan. Tadqiqot jarayonida ishlab chiqilgan metodikaning samaradorligini aniqlash maqsadida tajriba va nazorat guruhlari tashkil etilib, o‘quvchilarning bilim darajasi, mantiqiy fikrlash va ijodiy qobiliyatlari o‘rganildi. Tajriba-sinov ishlari tayyorgarlik, diagnostik, tajriba va nazorat bosqichlari asosida tashkil etildi. Jarayonda analitik, sintetik va integrativ yondashuvlar, differensial va individual ta’lim metodlari qo‘llanildi. Olingan natijalar statistik tahlil qilinib, tajriba guruhida o‘quvchilarning bilim darajasi, murakkab masalalarni yechish ko‘nikmalari hamda ijodiy fikrlash qobiliyatlari sezilarli darajada oshgani aniqlandi. Tadqiqot natijalari murakkab kimyoviy masalalarni o‘qitish metodikasini takomillashtirish orqali kimyo ta’limi samaradorligini oshirish mumkinligini ko‘rsatdi hamda amaliyot uchun muhim metodik tavsiyalar ishlab chiqildi.
Водные ресурсы Семиречья и Каспийской области в истории экологических изменений (конец XIX – начало XX вв.)
В статье исследуется роль водных ресурсов Семиречья и Каспийской области в формировании экологических изменений конца XIX – начала XX веков. Целью работы является выявление механизмов трансформации водных систем под воздействием хозяйственной деятельности и административного регулирования. Методология основана на сравнительно-историческом подходе с элементами экологического анализа. В результате установлено, что переход от традиционного к интенсивному водопользованию привёл к нарушению природного баланса. Сделан вывод о ключевой роли нерационального использования водных ресурсов в формировании экологической нестабильности.
Yangi iqtisodiy axritektura: klasterlar orqali aholi yashash farovonligini oshirish
Ushbu maqola yangi iqtisodiy arxitektura konsepsiyasini, klasterlar tizimi va uning O`zbekiston sharoitida iqtisodiyot va aholi yashash sharoitiga ta’siri tahlil qilingan.Tahlil asosida klasterlarni samarali rivojlantirish yo`llari va aholiga maksimal ijtimoiy-iqtisodiy foyda keltirish bo`yicha tavsiyalar berilgan.Tadqiqot klasterga asoslangan yondashuvlarning nazariy asoslari va ijtimoiy-iqtisodiy farovonlik uchun amaliy ahamiyatini ko'rib chiqadi. Maqola mintaqaviy o'sishni rag'batlantirish va aholi farovonligini sezilarli darajada oshirish uchun klaster tashabbuslarini samarali amalga oshirish strategiyalarini taklif etadi.
Differensial xaritalarning turlari: Immersiya va submersiya xaritalar
Ushbu maqolada immersiya va submersiya xaritalarining differensial geometriyadagi nazariy asoslari yoritilgan. Silliq manifoldlar orasidagi akslantirishlarning differensiali yordamida immersiya va submersiya tushunchalarining matematik mohiyati tahlil qilingan. Immersiya xaritalarining injektiv differensialga, submersiya xaritalarining esa surjektiv differensialga ega bo‘lishi ilmiy jihatdan asoslab berilgan. Shuningdek, ushbu xaritalarning geometrik mazmuni, ularning lokal va global xossalari hamda manifoldlar nazariyasidagi ahamiyati bayon etilgan. Maqolada immersiya va submersiya xaritalariga oid matematik misollar, Jakobi matritsasi orqali ularning rangini aniqlash usullari ham keltirilgan. Bundan tashqari, embedding tushunchasi, regular qiymatlar teoremasi va differensial akslantirishlarning darajasi haqida ma’lumot berilgan. Immersiya va submersiya tushunchalarining differensial geometriya, nazariy fizika, mexanika hamda kompyuter grafikasi kabi sohalardagi amaliy qo‘llanilishlari yoritilgan.
Ushbu maqolada differensial geometriya va umumiy nisbiylik nazariyasining asosiy tushunchalaridan biri bo'lgan kovariant hosila mavzusi tadqiq qilinadi. Maqolada oddiy xususiy hosilaning egri fazolarda yetarli emasligi asoslab berilgan va Kristoffel simvollari yordamida kiritiladigan kovariant hosilaning matematik ifodasi keltirilgan. Shuningdek, ushbu tushunchaning geodezik chiziqlar, Eynshteyn tenglamalari va kalibrlangan maydonlar nazariyasidagi amaliy tadbiqlari tahlil qilingan.
Ushbu maqolada algebraik topologiyaning muhim tushunchalaridan biri bo‘lgan fundamental guruh nazariyasi keng yoritiladi. Fundamental guruhning ta’rifi, uning hosil bo‘lishi, asosiy xossalari hamda turli topologik fazolarni o‘rganishdagi ahamiyati tahlil qilinadi.