POLIKISTIK TUXUMDON SINDROMI VA UNGA ZAMONAVIY YONDASHUV - Shakirova Lobar Movlon qizi; Joʻrayeva Aziza Sadulla qizi (SAMARALI TA’LIM VA BARQAROR INNOVATSIYALAR JURNALI, 2026)
Polikistik tuxumdon sindromi (PKTS) — bu tobora ko‘p aniqlanayotgan endokrin kasallikdir. Uning patogenezi hali to‘liq o‘rganilmagan. Oddiy diagnostik mezonlar mavjudligiga qaramay, polikistik tuxumdon sindromiga to‘g‘ri tashxis qo‘yish hali ham qiyinchilik tug‘dirmoqda. Ushbu tadqiqotdan maqsad — PKTS haqidagi hozirgi bilimlarni va ushbu kasallikka chalingan bemorlarni davolash usullarini ko‘rib chiqishdir. Ushbu mavzuni o‘rganish uchun tegishli nashrlar tahlil qilindi va ulardan xulosalar chiqarildi. PKTS bilan kasallangan bemorlarda giperandrogeniya (erkaklik gormonlarining ko‘payib ketishi) uchrash darajasi 60–80% ni tashkil qilishi mumkin. Androgenlar darajasining ko‘tarilishi ovulyatsiya va hayz ko‘rish jarayoniga salbiy ta’sir ko‘rsatadi, shuningdek, girsutizm (ayollarda ortiqcha tuk bosishi) va akne (husnbuzarlar) keltirib chiqaradi. Bundan tashqari, bemorlarda glyukozaga chidamlilik bilan bog‘liq muammolar (insulin rezistentligi), 2-tip qandli diabet, gipertoniya, yurak-qon tomir kasalliklari va metabolik sindrom kuzatiladi. PKTS bemorlarda turli xil simptomlar bilan namoyon bo‘ladi. Oxirgi davolash usullari tahlil qilindi. PKTS, insulin rezistentligi va giperandrogeniyani aniqlash hamda davolash sohasidagi nashrlarning standart tahlilidan foydalanildi. Turmush tarzi, ayniqsa parhez, foydalanish qulayligi tufayli alohida e’tiborga loyiqdir. Uyqu sifati, jismoniy faollik va stressni kamaytirish ham muhim ahamiyatga ega. Parhez birinchi darajali davolash usuli bo‘lishi kerak. Faqatgina parhez choralari natija bermagan taqdirdagina shifokor farmakoterapiyani (dori-darmon bilan davolashni) ko‘rib chiqadi. Yaqinda PKTSni davolashda va gormonlar darajasini tartibga solishda akupunktura (igna bilan davolash), o‘tlar bilan davolash va adashgan nervni (vagus nerve) stimulyatsiya qilish usullari qo‘llanila boshlandi. Bemorlarga organizm faoliyatini yaxshilash uchun qo‘shimcha preparatlar (supplementation) beriladi, biroq shuni yodda tutish kerakki, noto‘g‘ri dozalar yoki juda uzoq muddat foydalanish terapevtik ta’sirning teskarisiga (toksik ta’sirga) olib kelishi mumkin. Tegishli parhez, jismoniy faollik — turmush tarzini o‘zgartirish PKTSni davolashda hal qiluvchi ahamiyatga ega. Qo‘shimcha preparatlar va farmatsevtik vositalar davolashni qo‘llab-quvvatlaydi.