AXBOROT-KUTUBXONA MUASSASALARIDA SOG‘LOM TURMUSH TARZINI TARG‘IB ETISH: ZAMONAVIY YONDASHUVLAR VA RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI
Keywords:
axborot-kutubxona muassasasi, sog‘lom turmush tarzi, salomatlikka oid axborot savodxonligi, ishonchli axborot, ma’rifiy faoliyat, raqamli kutubxona xizmatlari, inklyuzivlik, tashkilotlararo hamkorlik, samaradorlikni baholash.Abstract
Maqolada axborot-kutubxona muassasalarida sog‘lom turmush tarzini targ‘ib etishning tashkiliy, axborot va ma’rifiy imkoniyatlari tahlil qilinadi. Tadqiqotning maqsadi kutubxona xizmatlari orqali aholining salomatlikka oid axborot savodxonligini rivojlantirish, ishonchli manbalardan foydalanishini qo‘llab-quvvatlash hamda turli foydalanuvchi guruhlariga mos targ‘ibot shakllarini aniqlashdan iborat. Maqola nazariy-tahliliy yo‘nalishda tuzilib, unda mavzuga oid ilmiy adabiyotlar va ochiq uslubiy materiallarni tahlil qilish, yondashuvlarni qiyoslash hamda tashkiliy modellashtirish usullaridan foydalanish foydalanildi.
Tahlilda sog‘lom turmush tarziga bag‘ishlangan adabiyotlar ko‘rgazmalari, mutaxassislar ishtirokidagi uchrashuvlar, mavzuli o‘qish dasturlari, raqamli axborot resurslari va interaktiv mashg‘ulotlarning imkoniyatlari ko‘rib chiqiladi. Asosiy e’tibor salomatlikka oid manbalarni tanlash mezonlari, axborotning tushunarliligi, foydalanuvchilarning yosh va ehtiyojlarini hisobga olish hamda xizmatlarning qulayligiga qaratiladi. Kutubxona, ta’lim muassasalari, mahalla va sog‘liqni saqlash tashkilotlari o‘rtasidagi hamkorlik targ‘ibot faoliyatini tashkil etishning muhim yo‘nalishi sifatida yoritiladi.
Maqolada targ‘ibot samaradorligini faqat o‘tkazilgan tadbirlar yoki qatnashchilar soni bilan baholash yetarli emasligi ta’kidlanadi. Foydalanuvchilarning ishonchli axborotni topish, manbaning sifatini baholash va noto‘g‘ri ma’lumotni ajratish ko‘nikmalaridagi o‘zgarishlarni ham kuzatish taklif etiladi. Rivojlanish istiqbollari sifatida raqamli xizmatlarni kengaytirish, inklyuziv axborot muhitini yaratish, kutubxonachilarning tegishli kompetensiyalarini rivojlantirish va muntazam baholash tizimini joriy etish belgilanadi. Taklif etiladigan yondashuvlar kutubxonaning axborot-ma’rifiy vazifasiga asoslanadi; ularning amaliy samaradorligi keyingi empirik tadqiqotlarda tekshirilishi lozim.
References
O‘zbekiston Respublikasining “Axborot-kutubxona faoliyati to‘g‘risida”gi Qonuni. — 2011-yil 13-aprel, O‘RQ–280-son // Lex.uz. lex.uz
IFLA, UNESCO. IFLA–UNESCO Public Library Manifesto 2022. — 2022. — Elektron manba. www.ifla.org
IFLA. The IFLA–UNESCO Public Library Manifesto 2022 Toolkit. — Elektron uslubiy resurs. — Murojaat sanasi: 05.10.2026. www.ifla.org
World Health Organization. Health literacy. — Elektron axborot materiali. — Murojaat sanasi: 05.10.2026. www.who.int
World Health Organization. Health literacy development for the prevention and control of noncommunicable diseases. Volume 1: Overview. — Geneva: WHO, 2022. — ISBN: 978-92-4-005533-9. who.int
World Health Organization. Health literacy development for the prevention and control of noncommunicable diseases. Volume 2: A globally relevant perspective. — Geneva: WHO, 2022. — ISBN: 978-92-4-005535-3. who.int
Dodson, S., Good, S., Osborne, R. H. (eds.). Health literacy toolkit for low- and middle-income countries: A series of information sheets to empower communities and strengthen health systems. — World Health Organization, 2015. — ISBN: 978-92-9022-475-4. who.int
Nutbeam, D. Health literacy as a public health goal: A challenge for contemporary health education and communication strategies into the 21st century // Health Promotion International. — 2000. — Vol. 15, No. 3. — P. 259–267. — DOI: 10.1093/heapro/15.3.259. Oxford Academic
Norman, C. D., Skinner, H. A. eHealth literacy: Essential skills for consumer health in a networked world // Journal of Medical Internet Research. — 2006. — Vol. 8, No. 2. — e9. — DOI: 10.2196/jmir.8.2.e9. PubMed
Office of Disease Prevention and Health Promotion. Barriers to Accessing, Understanding, and Using Digital Health Information // Health Literacy Online. — U.S. Department of Health and Human Services. — Elektron manba. — Murojaat sanasi: 05.10.2026. odphp.health.gov
