SUD-LINGVISTIK EKSPERTIZASIDA HAQORAT, OBROʻSIZLANTIRISH VA KAMSITISHNI ANIQLASHNING NAZARIY-METODOLOGIK ASOSLARI
Keywords:
Sud-lingvistik ekspertiza, invektiv leksika, “haqorat” “kamsitish” “oro‘sizlantirish”, nutqiy akt, konfiktli matn, ekspert xulosasi leksik semantic Grammatik stilistik morfologig sintaktikAbstract
Ushbu maqolada bugungi kunds sud ekspertizasining eng dolzarb sohalaridan biri bo‘lgn sud lingvistik ekspertizasi va uni o‘tkazishdagi ekspertizaning eng muhum jihatlari bo‘lgan so‘zlardagi kamsitish haqoratlash obrusizlantirish kabi holatlarni aniqlash metodlri talil qilinadi. Maqolada shaxsning qadr-qimmatiga tajovuz qiluvchi birliklarning invektivlik darajasi, matnning perlokutiv effekti (ta’sir kuchi) va intensiya (so‘zlovchi niyati) o‘rtasidagi bog‘liqlik tahlil qilingan. Tadqiqotning yangiligi shundaki, unda “haqorat” “kamsitish” “oro‘sizlantirish”tushunchalarining nafaqat leksik, balki ijtimoiy-madaniy kontekstdagi “beodob shakli” mezonlari klassifikatsiya qilingan. Natijalar sud va tergov organlari uchun lingvistik dalillarni baholashda metodik manba bo‘lib xizmat qiladi.
References
O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi. Toshkent: O‘zbekiston, 2023.
O‘zbekiston Respublikasining Jinoyat kodeksi. Toshkent: Adolat, 2024
Aytmatov, Ch. Asrga tatigulik kun. Toshkent: Yangi asr avlodi, 2018.
Yo‘ldoshev, M. Badiiy matn va uning lingvopoetik tahlili. Toshkent: Fan, 2007
O‘zbek tilining izohli lug‘ati. 5 jildlik. Toshkent: O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi, 2006-2008. (Siz keltirgan “nonko‘r”, “manqurt”, “tahqirlash” so‘zlarining leksik ma’nolari uchun asosiy manba).
Rahmatullaev Sh. Zamonaviy o‘zbek adabiy tili. Toshkent: Universitet, 2006.
Mengliev B. “Hozirgi o‘zbek adabiy tili”. Toshkent: “Tafakkur bo‘stoni”, 2018. (Leksikologiya asoslari uchun).
