TABIIY FANLARNI O‘QITISH JARAYONIDA METATA’LIMIY KOMPETENSIYALARNI RIVOJLANTIRISHDA SUN’IY INTELLEKT VOSITALARIDAN FOYDALANISH MEXANIZMLARI
Keywords:
tabiiy fanlar, umumta’lim, metata’limiy kompetensiya, metakognitsiya, o‘zini o‘zi boshqarib o‘rganish, sun’iy intellekt, ilmiy verifikatsiya, refleksiya, o‘quv strategiyasi.Abstract
Maqolada umumta’limda tabiiy fanlarni o‘qitish jarayonida o‘quvchilarning metata’limiy kompetensiyalarini rivojlantirishda sun’iy intellekt vositalaridan foydalanishning pedagogik mexanizmlari tahlil qilingan. Metata’limiy kompetensiya o‘quvchining o‘z bilish jarayonini anglash, o‘quv maqsadini belgilash, axborotni tanlash va tekshirish, o‘rganish strategiyasini boshqarish, natijani refleksiv baholash hamda yangi vaziyatga moslashtirish qobiliyatlari birligi sifatida talqin etilgan. Tadqiqotda ilmiy manbalarni nazariy tahlil qilish, qiyosiy tahlil, tizimlashtirish, umumlashtirish va pedagogik modellashtirish metodlaridan foydalanilgan. Natijada tabiiy fanlar darsida muammoli vaziyatni anglash, o‘quv maqsadini belgilash, sun’iy intellekt vositasidan maqsadli foydalanish, ilmiy verifikatsiya, strategiyani tuzatish va refleksiv baholash bosqichlarini birlashtiruvchi metodik mexanizm ishlab chiqilgan.
References
Chacon-Diaz L.B. A framework for meta-learning in science education for a time of crisis and beyond // Cultural Studies of Science Education. - 2023. https://doi.org/10.1007/s11422-023-10150-x
Erümit A.K., Özdemir Sarıalioğlu R. Artificial intelligence in science and chemistry education: a systematic review // Discover Education. - 2025. - Vol. 4. - Article 178. https://doi.org/10.1007/s44217-025-00622-3
Pacheco A.J., Boude Figueredo O.R., Chiappe A., Fontán de Bedout L. AI-powered learning analytics for metacognitive and socioemotional development: a systematic review // Frontiers in Education. - 2025. - Vol. 10. https://doi.org/10.3389/feduc.2025.1672901
Learning-to-learn in the age of generative AI: A scoping review and conceptual framework // Computers and Education: Artificial Intelligence. - 2026. - Vol. 10. - Article 100575. https://doi.org/10.1016/j.caeai.2026.100575
Ashurov J.D. Sun’iy intellekt texnologiyalarining pedagogik jarayonlarga ta’siri. - Toshkent, O‘zbekiston, 2025. - 80 b.
Zohar A., Dori Y.J. (eds.). Metacognition in Science Education: Trends in Current Research. - Dordrecht: Springer, 2012. - 280 p. https://doi.org/10.1007/978-94-007-2132-6
Küçükuncular A. Learning with, rather than through, AI: co-designing science education for critical AI literacy // Frontiers in Education. - 2025. - Vol. 10. https://doi.org/10.3389/feduc.2025.1716353
Xasanova Sh.B. Integrativ yondashuv asosida o‘quvchilarda tayanch va fanga oid xususiy kompetensiyalarni shakllantirish metodikasi (9-sinf biologiya fanini o‘qitish misolida): pedagogika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi avtoreferati. - Toshkent, 2019. - 49 b.




