ЎЗБЕКИСТОН ЗАМОНАВИЙ АРХИТЕКТУРАСИДА МИЛЛИЙ АНЪАНАЛАР ТРАНСФОРМАЦИЯСИ: МУАММОЛАР ВА ЁНДАШУВЛАР
Keywords:
миллий анъана, замонавий архитектура, Ўзбекистон, меъморий мерос, трансформация, маҳалла, айвон, панжара, иқлимий мослашув.Abstract
Мақолада Ўзбекистон замонавий архитектурасида миллий анъаналарнинг сақланиши эмас, балки уларнинг замонавий шароитда қандай трансформацияланаётгани таҳлил қилинади. Тадқиқот тарихий-меъморий адабиётлар, совет ва постсовет даври архитектурасига бағишланган замонавий илмий ишлар ҳамда шаҳар меросини барқарор ривожланиш билан уйғунлаштиришга оид назарий ёндашувлар таҳлилига асосланган. Тарихий-қиёсий, типологик ва контент-таҳлил усуллари орқали миллий анъаналарнинг тўрт асосий трансформация йўналиши — фазовий-типологик, иқлимий-функционал, материал-декоратив ва семантик-рамзий йўналишлар ажратилди. Шунингдек, тарихий шаклларни тўғридан-тўғри кўчириш, орнаментни функционал асосдан узиб қўллаш, масштаб ва шаҳар контекстига эътиборсизлик каби муаммолар таҳлил қилинди. Натижада миллий меъморий меросни замонавий лойиҳалашда қўллаш учун шаклни такрорлашдан кўра унинг фазовий, иқлимий ва ижтимоий мантиғини қайта талқин қилиш устувор бўлиши кераклиги асосланади.
References
Нозилов Д.А. Марказий Осиё меъморчилигида интерьер. — Тошкент, 2005.
Ахмедов М.Қ. Ўрта Осиё меъморчилиги тарихи. — Тошкент, 1996.
Воронина В.Л. Народные традиции архитектуры Узбекистана. — Москва, 1951.
Bell J. Redefining national identity in Uzbekistan: symbolic tensions in Tashkent’s official public landscape. Ecumene. 1999; 6(2). https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/096746089900600204
Paskaleva E. Ideology in brick and tile: Timurid architecture of the twenty-first century. Central Asian Survey. 2015; 34(4): 418–439. https://doi.org/10.1080/02634937.2015.1118207
Gorshenina S., Tolz V. Constructing Heritage in Early Soviet Central Asia: The Politics of Memory in a Revolutionary Context. Ab Imperio. 2016; 4: 77–115. https://muse.jhu.edu/pub/178/article/650984/summary
Demchenko I. Critical Post-Functionalism in the Architecture of Late Soviet Central Asia. ABE Journal. 2018. https://journals.openedition.org/abe/4509
Eby M. Global Tashkent: Transnational Visions of a Soviet City in the Postcolonial World, 1953–1966. Ab Imperio. 2021.
https://muse.jhu.edu/pub/178/article/849855/summary
Turner M., Gak-Vassallo D. The colonialism of the modern movement and the Post-USSR reaction in Central Asia. Curator: The Museum Journal. 2024. https://doi.org/10.1111/cura.12605
Celli S., Del Curto D., Pieniazek K., Uzgoren G. Shifting Paradigms Between Modernism and Tradition. Docomomo Journal. 2025.
https://re.public.polimi.it/handle/11311/1301048
Chukhovich B., Del Curto D., Golovatyuk E. Tashkent Modernism XX/XXI. 2025. https://re.public.polimi.it/handle/11311/1295680
Bandarin F., van Oers R. The Historic Urban Landscape: Managing Heritage in an Urban Century. — Wiley-Blackwell, 2012.
Tweed C., Sutherland M. Built cultural heritage and sustainable urban development. Landscape and Urban Planning. 2007; 83(1): 62–69.
