PROGENEZ, EMBRIOGENEZ VA TERATOGEN OMILLARNING POSTEMBRIONAL RIVOJLANISHGA TA’SIRI HAMDA ULARNING UMUMIY QONUNIYATLARI
Keywords:
Ontogenez, progenez, gametogenez, embriogenez, urug‘lanish, gastrulyatsiya, organogenez, teratogenez, teratogen omillar, kritik davrlar, postembrional rivojlanish, gomeostaz, gomoeoreez, tug‘ma nuqsonlar.Abstract
Ushbu maqolada organizmlarning individual rivojlanishi — ontogenezning progenez, embriogenez va postembrional rivojlanish bosqichlari o‘zaro uzviy bog‘liq biologik tizim sifatida tahlil qilinadi. Progenez davrida gametogenez, irsiy va epigenetik axborotning shakllanishi hamda gametalarning yetilishi; embriogenezda urug‘lanish, maydalanish, gastrulyatsiya, gistogenez va organogenez jarayonlarining ketma-ketligi yoritiladi. Shuningdek, embrional rivojlanishning kritik davrlari va fizik, kimyoviy hamda biologik teratogen omillarning hujayra proliferatsiyasi, differensiallanishi va organlar shakllanishiga ta’sir mexanizmlari ko‘rib chiqiladi. Teratogen ta’sirlarning tug‘ma nuqsonlar, o‘sishdan ortda qolish, nerv tizimi va boshqa organlar faoliyatidagi buzilishlar ko‘rinishida postembrional davrda namoyon bo‘lishi tahlil qilinadi. Maqolada ontogenezning davriyligi, to‘g‘ridan-to‘g‘ri va bilvosita rivojlanish, gomeostaz va gomoeoreez kabi umumiy qonuniyatlarning biologik ahamiyati ham yoritilgan. Olingan xulosalar embrional rivojlanishni muhofaza qilish, teratogen xavflarni kamaytirish va tug‘ma patologiyalarning oldini olishda rivojlanish biologiyasi bilimlarining amaliy ahamiyatini ko‘rsatadi.
References
Gilbert, S. F., & Barresi, M. J. (2020). Developmental Biology. Sinauer Associates, Oxford University Press.
Wolpert, L., & Tickle, C. (2019). Principles of Development. Oxford University Press.
Carlson, B. M. (2018). Human Embryology and Developmental Biology. Elsevier.
Moore, K. L., Persaud, T. V. N., & Torchia, M. G. (2015). The Developing Human: Clinically Oriented Embryology. Saunders.
