QUMQO‘RG‘ON TUMANINING IQTISODIY-GEOGRAFIK TAVSIFI: HUDUDIY JOYLASHUV, DEMOGRAFIK DINAMIKA VA XO‘JALIK IXTISOSLASHUVI
Keywords:
Qumqo‘rg‘on tumani, iqtisodiy-geografik tavsif, demografiya, aholi zichligi, migratsiya, qishloq xo‘jaligi, sanoat, xizmatlar, investitsiya, Surxondaryo.Abstract
Maqolada Surxondaryo viloyati Qumqo‘rg‘on tumanining iqtisodiy-geografik tavsifi real statistik manbalar asosida yoritildi. Tadqiqotda tumanning hududiy joylashuvi, chegaralari, ma’muriy tuzilishi hamda iqtisodiy ko‘rsatkichlari bilan bir qatorda demografik jarayonlari (aholi soni dinamikasi, shahar–qishloq tarkibi, tug‘ilish-o‘lim, tabiiy o‘sish va migratsiya) tahlil qilindi. 2026-yil 1-yanvar holatiga tumanda doimiy aholi soni 267,2 ming kishiga yetgani, shahar aholisi ulushi ~32% atrofida saqlanib qolayotgani, 2024-yilda tug‘ilish 7 613, o‘lim 1 074 va tabiiy o‘sish 6 539 kishini tashkil etgani aniqlandi. Iqtisodiyotda qishloq xo‘jaligi yetakchi bo‘lib (2024-yil yanvar–dekabrda 3 767,3 mlrd so‘m), sanoat (907,4 mlrd so‘m) va bozor xizmatlari (1 689,2 mlrd so‘m) muhim ulushga ega. Natijalar asosida tumanning hududiy rivojlanishida (i) yuqori tabiiy o‘sish, (ii) salbiy migratsiya saldosi, (iii) agrar ixtisoslashuv va xizmatlar sektorini kengaytirish zarurati asosiy omillar sifatida baholandi.
References
O‘zbekiston Respublikasi Qishloq xo‘jaligi vazirligi (gov.uz). 2024-yilda yalpi qishloq xo‘jaligi mahsuloti 444,6 trln so‘mga yetgani haqidagi axborot.
U.S. Department of Commerce (trade.gov). Uzbekistan – Agricultural Sectors: 2024 ishlab chiqarish hajmlari.
O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi (stat.uz), press-reliz: 2024-yilda 2 036,2 ming tonna meva-sabzavot eksporti va $1 549,5 mln tushum.
U.S. Department of Commerce (trade.gov). Uzbekistan – Food Processing: 2023 qayta ishlash ulushi 15%, yo‘qotishlar 30%, 2024 sovutkich quvvati 1,3 mln tonna, 2026–2027 maqsadlar.
UzDaily.uz: sovutkichli saqlash qamrovi (meva-sabzavot ishlab chiqarishiga nisbatan 4,9%) va eksportni qo‘llash uchun sig‘im bo‘yicha ekspert bahosi.
Lex.uz. PQ-227 (20.06.2024): qishloq xo‘jaligi va oziq-ovqat mahsulotlarida “yuqori qo‘shilgan qiymat zanjiri”ni yaratish vazifasi.
FAO Uzbekistan (20.05.2026): shirin gilos qiymat zanjirini ishlab chiqarishdan marketing va xalqaro bozorgacha kuchaytirish tashabbusi.
Hakimov, Faxritdin. "Uzoq muddatli aktivlar hisobini xalqaro standartlar asosida takomillashtirish." Green Economy and Development 3.4: 665233.
