KIBERXAVFSIZLIK ASOSLARINI O‘QITISH
Keywords:
kiberxavfsizlik ta’limi, oliy ta’lim, kiber-xabardorlik, inson omili, o‘qitish metodikasi, kiber-madaniyat, konseptual model.Abstract
Bugungi raqamli evolyutsiya sharoitida oliy ta’lim muassasalari katta hajmdagi kritik ma’lumotlarni boshqarishi sababli kiberhujumlarning asosiy nishoniga aylanmoqda. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, aksariyat kiberhodisalar texnik nosozliklardan ko‘ra ko‘proq inson omili, ijtimoiy muhandislik va foydalanuvchilarning yetarli darajada bilimga ega emasligi oqibatida yuzaga kelmoqda. Mazkur maqolada kiberxavfsizlik asoslarini o‘qitishning dolzarb muammolari va ularning yechimlari tizimli ravishda tahlil qilinadi. Tadqiqot doirasida talabalar va xodimlarning kiber-xabardorligini oshirishga qaratilgan konseptual o‘qitish asosi (Framework) taklif etiladi. Shuningdek, maqolada ta’lim jarayonida foydalanuvchilarning o‘quv metodikasini qabul qilishiga ta’sir etuvchi psixologik omillar – ishonch, xavotir va apatiya kabi ko‘rsatkichlarning o‘rni ko‘rib chiqiladi. Natijalar OTMlarda kiberxavfsizlik madaniyatini shakllantirish va zamonaviy tahdidlarga qarshi barqaror ta’lim tizimini yaratish bo‘yicha amaliy tavsiyalar beradi.
References
Statista Research Department, "Spending on digital transformation technologies and services worldwide from 2017 to 2026 (in trillion U.S. dollars)," Statista, Hamburg, Germany, 2022.
Statista Research Department, "Global annual growth rate of spending on cyber security from 2019 to 2026, by industry sector," Statista, Hamburg, Germany, 2023.
IBM Security, X-Force Threat Intelligence Index 2023, Armonk, NY, USA: IBM, 2023, p. 42.
K. Amorosa and B. Yankson, "Human error—A critical contributing factor to the rise in data breaches: A case study of higher education," Holistica J. Bus. Public Adm., vol. 14, pp. 110–132, 2023.
R. Armas, Information Security Awareness in Higher Education: The Need for a Tailor-Made Suit, Agadir, Morocco: C2SA, 2023.
N. Ben-Asher and C. Gonzalez, Effects of Cyber Security Knowledge on Attack Detection, Amsterdam, The Netherlands: Elsevier, 2015, pp. 51–61.
N. Ikram, N. Ikram, H. Murtaza, and M. Javed, "Evaluating protection motivation based cybersecurity awareness training on Kirkpatrick’s model," Comput. Secur., vol. 125, p. 103049, 2023.
J. Ulven and G. Wangen, "A systematic review of cybersecurity risks in higher education," Future Internet, vol. 13, no. 39, 2021.
IBM Security, Cost of a Data Breach Report 2023, Armonk, NY, USA: IBM, 2023, p. 20.
SonicWall, 2023 SonicWall Cyber Threat Report, San Jose, CA, USA: SonicWall, 2023.
Microsoft Security Intelligence, "Global threat activity," Microsoft, Redmond, WA, USA, 2023.
CheckPoint, "Check Point press releases," Tel Aviv-Yafo, Israel, 2023. [Online]. Available: https://www.checkpoint.com/press/2022/check-point-softwares-2022-security-report-global-cyber-pandemics-magnitude-revealed/. [Accessed: Aug. 8, 2022].
A. Arina, "Cyber security strategies for higher education institutions," J. Eng. Sci., vol. 23, pp. 72–92, 2021.
F. Astudillo, F. Astudillo-Salinas, L. Tello-Oquendo, F. Sanchez, and G. Lopez-Fonseca, "Information security management frameworks and strategies in higher education institutions: A systematic review," Ann. Telecommun., vol. 76, pp. 255–270, 2021.
EDUCAUSE, "Cybersecurity and privacy guide," Louisville, CO, USA, 2023. [Online]. Available: https://www.educause.edu/focus-areas-and-initiatives/policy-and-security/cybersecurity-program/resources/information-security-guide/security-policies. [Accessed: July 16, 2023].
J. Hash and M. Wilson, "Building an information technology security awareness




