Avtomobilsozlik korxonalarida IATF 16949 standartini joriy etishda sifatni optimallashtirishning statistik modellari
Keywords:
IATF 16949, avtomobilsozlik, sifat menejmenti, 2³ faktorial eksperiment, ANOVA, matematik model, ichki audit, yetkazib beruvchilarni baholash.Abstract
Ushbu maqolada avtomobilsozlik korxonalarida IATF 16949 sifat menejmenti tizimi talablarini joriy etish jarayoniga ta’sir etuvchi asosiy omillar 2³ faktorial eksperiment yordamida o‘rganilgan. Tadqiqotda uchta asosiy omil (ichki audit chastotasi, xodimlarning malakasi, yetkazib beruvchilarni baholash tizimi) tanlangan va ularning mahsulot sifatiga muvofiqlik indeksiga ta’siri tahlil qilingan. Dispersiya tahlili (ANOVA) asosida omillarning ahamiyatliligi baholangan. Olingan natijalar asosida matematik model ishlab chiqilgan va optimal standartlarni joriy etish kombinatsiyasi aniqlangan. Taklif etilayotgan metodologiya avtomobilsozlik korxonalarida IATF 16949 talablarini iqtisodiy va texnologik jihatdan samarali joriy etish imkonini beradi.
References
IATF 16949:2016. Quality management systems – Particular requirements for the application of ISO 9001:2015 for automotive production and relevant service parts organizations.
ISO 9001:2015. Quality management systems – Requirements.
Montgomery, D. C. (2017). Design and Analysis of Experiments. 9th Edition. John Wiley & Sons. (Chapter 6: The 2^k Factorial Design, pp. 235-310)
Box, G. E. P., Hunter, J. S., & Hunter, W. G. (2005). Statistics for Experimenters: Design, Innovation, and Discovery. 2nd Edition. Wiley-Interscience. (Chapter 10: Factorial Designs at Two Levels, pp. 175-220)
Xamdamov, B. R. (2024). O‘lchash vositalarini qiyoslash va kalibrlash. Darslik. Andijon. 220 b.
Xamdamov, B. R., & Vasiev, X. U. (2020). Determination of compression class of compression knitted product and assessment of its uncertainty. Universum: Technical Sciences, 4-1(73), 45-49.
Nishonov, V. X., Badnjevich, A., & Muminov, N. Sh. (2023). Effectiveness of regulatory medical metrology in the Republic of Uzbekistan. Science and Innovative Development, 6(1), 42-53.
Muminov, N. Sh., & Nishonov, V. X. (2021). Metrological support system in the field of health care of the Republic of Uzbekistan. European Journal of Research Development and Sustainability, 2(3), 28-32.
Rakhmatullayeva, G. K. (2024). Quality control systems in automotive enterprises. Journal of New Century Innovations, 49(2), 98-102.
Vasiev, X. U., & Xamdamov, B. R. (2021). Metrological support in food industry of Uzbekistan. Universum: Technical Sciences, 5(86), 45-49.
ISO/IEC 17025:2017. General requirements for the competence of testing and calibration laboratories.
O‘z DSt ISO 9001:2016. Sifat menejmenti tizimlari. Talablar. O‘zstandart agentligi, Toshkent.
O‘z DSt ISO 19011:2018. Audit of management systems – Guidelines. O‘zstandart agentligi, Toshkent.
AIAG (Automotive Industry Action Group). (2019). Statistical Process Control (SPC) Manual. 2nd Edition. AIAG Publication.
VDA (Verband der Automobilindustrie). (2020). Quality Management in the Automotive Industry – Fundamentals. VDA Publication, Berlin.
Taguchi, G. (1986). Introduction to Quality Engineering: Designing Quality into Products and Processes. Asian Productivity Organization, Tokyo.
Dean, A., Voss, D., & Draguljić, D. (2017). Design and Analysis of Experiments. 2nd Edition. Springer. (Chapter 11: 2^k Factorial Designs, pp. 351-410)
Xamdamov, B. R., & Komilova, D. X. (2025). Mahalliy oziq-ovqat ishlab chiqaruvchilar uchun xalqaro menejment standartlarini moslashtirish metodologiyasi. “Oziq-ovqat va sifat” jurnali, 3(1), 45-52.
O‘zAvtoSanoat AJ. (2024). IATF 16949 standartini joriy etish bo‘yicha korporativ hisobot. Toshkent.
Montgomery, D. C., & Runger, G. C. (2014). Applied Statistics and Probability for Engineers. 6th Edition. John Wiley & Sons. (Chapter 14: Design of Experiments, pp. 530-590)




