РЕАКТИВ ҚУВВАТНИ КОМПЕНСАЦИЯ ҚИЛИШНИ НАСОС СТАНЦИЯЛАРИГА ЖОРИЙ ЭТИШ.
Keywords:
реактив қувват, реактив қувват компенсацияси, насос станцияси, қувват коэффициенти, конденсатор батареялари, энергия самарадорлиги, электр юкламаси, асинхрон двигателAbstract
Ушбу тадқиқот насос станцияларида реактив қувватнинг юқори истеъмоли ва бу ҳолатнинг энергия самарадорлиги, электр тармоғининг ишончлилиги ҳамда ускуналар эксплуатациясига таъсирини ўрганишга бағишланган. Муаммо шундаки, насос агрегатларида қўлланиладиган асинхрон двигателлар индуктив реактив қувватни кўп истеъмол қилади, бу эса қувват коэффициенти (cosφ) пасайишига, ток юкланишининг ошишига, трансформатор ва кабелларда энергия йўқотишларининг кўпайишига ва ускуналарнинг ортиқча исишига олиб келади. Шу сабабли, реактив қувватни самарали компенсация қилиш насос станцияларининг энергетик самарадорлигини яхшилашда муҳим аҳамиятга эга.
Тадқиқотнинг асосий мақсади — насос станцияларида реактив қувватни камайтириш усулларини таҳлил қилиш, уларни амалий жорий этиш орқали энергия сарфини камайтириш, электр тармоғи юкланишини оптималлаштириш ҳамда ускуналарнинг ишлаш муддатини узайтиришдан иборат. Метод сифатида насос станцияларида ток ва кучланиш фазасини ўлчаш, қувват коэффициентини таҳлил қилиш, реактив қувват миқдорини аниқлаш ва конденсатор банклари ҳамда бошқарув схемаларини танлаш қўлланилди. Тадқиқот натижалари кўрсатдики, конденсатор банклари ёки частота ўзгартирувчи қурилмалар орқали реактив қувватни компенсация қилиш насос станциясининг қувват коэффициентини сезиларли даражада яхшилайди, ток қийматини камайтиради ва тармоқдаги энергия йўқотишларини қисқартиради. Шу билан бирга насос станциясидаги ускуналарнинг ишлаш муддати узаяди, энергия сарфи ва эксплуатацион харажатлар камайади, натижада умумий энергетик самарадорлик сезиларли даражада ошади.
References
Chapman, Stephen J. Electric Machinery Fundamentals. 5-нашр. – McGraw-Hill Education, 2012.
Saadat, Hadi. Power System Analysis. 2-нашр. – McGraw-Hill, 2004.
Gonen, Turan. Electric Power Distribution Engineering. 3-нашр. – CRC Press, 2014.
Miller, Timothy J. E. Reactive Power Control in Electric Systems. – Wiley, 1982.
Bollen, Math H. J. Understanding Power Quality Problems (Voltage Sags and Interruptions). – IEEE Press, 2001.
Bollen, Math H. J., Gu, Irene Y. H. Signal Processing of Power Quality Disturbances. – John Wiley & Sons, 2006.
Arrillaga, J., Watson, N. R. Power System Harmonics. 2-нашр. – Wiley, 2003.
IEC 60831-1:2014. Ўз-ўзини тикловчи шунтли қувват конденсаторлари (1000 В гача) – 1-қисм: Умумий талаблар. – IEC, 2014.
IEC 60831-2:2014. Ўз-ўзини тикловчи шунтли қувват конденсаторлари (1000 В гача) – 2-қисм: Синовлар. – IEC, 2014.
Hejab A. S., Sakhrieh A. H. “Сув насос тизимларида реактив қувват билан боғлиқ энергия тежаш имкониятлари”. – International Journal of Thermal & Environmental Engineering, 2016.
Mohamad M. M., Abd El-gawad A. F., Ramadan H. S. “Насос станцияларида конденсатор банклари орқали қувват коэффициентини ошириш”. – International Journal of Emerging Electric Power Systems, 2016.
Kazakbaev V., Prakht V., Dmitrievskii V., Golovanov D. “Насос агрегатларида электр двигателлар самарадорлигини баҳолаш”. – Applied Sciences, 2020.
Kazakbaev V., Oshurbekov S., Prakht V., Dmitrievskii V. “Реактив қувват компенсациясини ҳисобга олган ҳолда насос тизимларини таҳлил қилиш”. – Mathematics, 2021.
Napierała M. “Насос станцияларида иқтисодий самарадорликни ошириш тадқиқоти”. – Energies, 2022.
Rauch J., Brьckl O. “Тақсимлаш тармоқларида реактив қувватни оптимал компенсация қилиш”. – Electricity, 2023.
