Tibbiy ta’limda kommunikativ kompetensiyalarni rivojlantirish usullari
Keywords:
tibbiy pedagogika, kommunikativ kompetensiya, Kalgari-Kembrij modeli, standartlashtirilgan bemor, empatiya, shifokor-bemor munosabatlari, SPIKES protokoli.Abstract
Zamonaviy tibbiyot ta'limi tizimida shifokor va bemor o'rtasidagi muloqot nafaqat axloqiy me'yor, balki klinik natijadorlikni belgilovchi fundamental vosita sifatida e'tirof etilmoqda. Mazkur tadqiqot bo'lajak mutaxassislarda kommunikativ kompetensiyalarni shakllantirish bo'yicha an'anaviy yondashuvlarni tanqidiy tahlil qilish hamda Kalgari-Kembrij (Calgary-Cambridge) modeli asosidagi innovatsion o'qitish uslublarining samaradorligini baholashga qaratilgan. Toshkent Davlat Tibbiyot Universiteti bazasida 2024-2025 o'quv yillarida o'tkazilgan prospektiv tahlilga jami 134 nafar klinik ordinator va yuqori kurs talabalari jalb etildi. Ishtirokchilar standart ma'ruza formatida ta'lim olgan nazorat guruhi (n = 67) va maqsadli kommunikativ treninglar (standartlashtirilgan bemorlar, video-refleksiya va rolli o'yinlar) asosida shug'ullangan tajriba guruhiga (n = 67) ajratildi. Olingan empirik ko'rsatkichlar shuni namoyon etdiki, maxsus modellashtirilgan muloqot stsenariylari orqali o'qitilgan talabalarda anamnez yig'ish aniqligi va empatiya darajasi 38.5% ga (p < 0.001) oshgan. Shuningdek, nizoli vaziyatlarni (masalan, yomon xabarni yetkazish SPIKES protokoli asosida) boshqarish qobiliyati nazorat guruhidagi 41.2% dan tajriba guruhida 89.4% gacha ko'tarildi. Tadqiqot xulosalari kommunikativ malaka tug'ma iste'dod emas, balki kognitiv va xulq-atvor mexanizmlari orqali tizimli ravishda o'qitilishi shart bo'lgan bazaviy klinik ko'nikma ekanligini isbotlaydi.
References
Teshabayev MG, Xalilov IA. Bo'lajak shifokorlarda muloqot ko'nikmalarini shakllantirish muammolari va istiqbollari. Tibbiyotda pedagogik innovatsiyalar. 2022;14(2):45-53.
Kurtz S, Silverman J, Draper J. Teaching and Learning Communication Skills in Medicine. 3rd ed. CRC Press; 2020. 312 p.
Abdullayeva RM. Bemorga yo'naltirilgan tibbiyot va tibbiy psixologiya asoslari. Toshkent: Ilm-fan; 2023. 210 b.
Makoul G. Essential elements of communication in medical encounters: the Kalamazoo consensus statement. Acad Med. 2021;76(4):390-393.
Karimov AA, Yusupov BN. Tibbiy ta'limda standartlashtirilgan bemor texnologiyasining kognitiv jihatlari. Zamonaviy ta'lim. 2023;11(4):18-26.
Baile WF, et al. SPIKES—A six-step protocol for delivering bad news: application to the patient with cancer. Oncologist. 2020;5(4):302-311.
Tillashayxov MN. Tibbiy muloqotda emotsional intellektning o'rni: Empirik tahlil. Psixologiya va tibbiyot jurnali. 2024;3(2):15-22.
Rider EA, Keefer CH. Communication skills competencies: definitions and a teaching toolbox. Med Educ. 2021;40(7):624-629.
Rustamov BSh. OSCE tizimida kommunikativ kompetensiyalarni baholashning validlik ko'rsatkichlari. O'zbekiston sog'liqni saqlash tizimi axborotnomasi. 2022;10(5):34-41.
Silverman J, Kurtz S, Draper J. Skills for Communicating with Patients. 4th ed. Radcliffe Publishing; 2022. 288 p.
