Asosiy vositalar sintetik va tahliliy hisobini tashkil etishni takomillashtirish yo’llari
Keywords:
asosiy vositalar, sintetik hisob, tahliliy hisob, buxgalteriya hisobi, 5-son BHMS, iqtisodiy naf, kapitallashtirish, operatsion xarajatlar, amortizatsiya, amortizatsiya siyosati, qayta baholash, moliyaviy natijalar, yer uchastkalari hisobi, uzoq muddatli aktivlar, buxgalteriya standartlari, aktivlarni baholash, hisob siyosati, moliyaviy hisobotAbstract
Mazkur maqolada korxonalarda asosiy vositalar sintetik va tahliliy hisobini yuritishning nazariy hamda amaliy jihatlari tahlil qilingan bo`lib, asosiy e’tibor amaldagi me’yoriy-huquqiy baza, xususan 5-son BHMS “Asosiy vositalar” talablarining amaliyotdagi qo‘llanishi jarayonida yuzaga kelayotgan muammolarni aniqlash va ularni bartaraf etish yo‘llarini ishlab chiqishga qaratilgan. Bunda asosiy vositalar tushunchasining iqtisodiy mohiyati qayta ko‘rib chiqilib, mavjud ta’riflar to‘liq emasligi asoslab berilgan hamda kelgusida iqtisodiy naf keltirish mezonini asosiy belgilovchi omil sifatida e’tirof etish taklif etilgan. Shuningdek, asosiy vositalarni tan olishda qiymat mezonining eng kam ish haqi bilan bog‘liqligi iqtisodiy jihatdan yetarli darajada asoslanmaganligi ko‘rsatilib, bu holat aktivlarning noto‘g‘ri tasniflanishiga olib kelishi mumkinligi ilmiy jihatdan izohlangan. Maqolada asosiy vositalarni shakllantirish, ularni hisobga olish hamda ulardan foydalanish jarayonida yuzaga keladigan kapital va operatsion xarajatlarni ajratish muammolari alohida ko‘rib chiqilgan. Xarajatlarni kapitallashtirish mezonlarining aniq belgilanmaganligi natijasida yuzaga keladigan subyektivlik holatlari ochib berilib, ushbu jarayonni tartibga soluvchi me’yoriy hujjatlarni takomillashtirish zarurligi asoslangan.
References
O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi. 5-son BHMS “Asosiy vositalar”. – Toshkent, 2004.
O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi. “Asosiy vositalarni balansdan chiqarish tartibi to‘g‘risida”gi nizom (2004-yil 16-avgust, 101-son buyruq). – Toshkent, 2004.
O‘zbekiston Respublikasi Soliq kodeksi. – Toshkent: Adolat, so‘nggi tahrir.
O‘zbekiston Respublikasi. “Buxgalteriya hisobi to‘g‘risida”gi Qonun. – Toshkent, 2016.
O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi. Moliyaviy hisobot tuzishning konseptual asoslari. – Toshkent.
Kieso D.E., Weygandt J.J., Warfield T.D. Intermediate Accounting. – New York: Wiley, 2018.
Needles B.E., Powers M., Crosson S.V. Principles of Accounting. – Boston: Cengage Learning, 2014.
Horngren C.T., Sundem G.L., Elliott J.A. Introduction to Financial Accounting. – Pearson Education, 2013.
Sivers Ye.E. Trudy po teorii buxgalterskogo ucheta. – Sankt-Peterburg, XX asr boshi.
Paliy V.F. Buxgalterskiy uchet: teoriya i praktika. – Moskva: Finansy i statistika, 2007.
Sheremet A.D., Suyts V.P. Teoriya ekonomicheskogo analiza. – Moskva: INFRA-M, 2010.
Karimov A.A. Buxgalteriya hisobi nazariyasi. – Toshkent: Iqtisodiyot, 2018.
Abdukarimov I.T. Korxonalarda buxgalteriya hisobi. – Toshkent: Fan, 2019.
Xasanov B.X. Moliyaviy hisobot va tahlil. – Toshkent: Iqtisodiyot, 2020.
International Accounting Standards Board (IASB). IAS 16 – Property, Plant and Equipment. – London, 2021.
