O‘QUV MATNLARI SEMANTIK TUZILISHINI VIZUAL MODELLASHTIRISHNING KOGNITIV SAMARADORLIGI
Keywords:
kognitiv vizuallashtirish, semantik struktura, grafik modellashtirish, kognitiv yuklama, denotat grafik, intellekt-xaritalar, dual kodlash, metakognitiv ko‘nikma.Abstract
Mazkur tezisda oliy ta’lim talabalarining murakkab o‘quv matnlari mazmunini anglash jarayonini kognitiv vizuallashtirish asosida takomillashtirish masalalari tadqiq etilgan. Tadqiqot maqsadi — matn semantikasini grafik modellashtirish orqali talabalarda axborotni tahliliy qayta ishlash ko‘nikmalarini va kognitiv resurslardan foydalanish samaradorligini oshirish mexanizmlarini aniqlashdir. Metodlar sifatida dual kodlash nazariyasi, kognitiv yuklamani boshqarish hamda denotat va konseptual xaritalash usullaridan foydalanildi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, matnni iyerarxik-grafik modellarga o‘tkazish axborotni interpretatsiya qilish sifatini 45% ga oshiradi va ishchi xotira sig‘imini optimallashtiradi. Xulosalar vizual modellashtirishning nafaqat bilimlarni mustahkamlash, balki talabalarda metakognitiv ko‘nikmalarni shakllantirishdagi strategik ahamiyatini tasdiqlaydi.
References
Paivio, A. (1986). Mental Representations: A Dual Coding Approach. Oxford University Press. – 336 p. (Ikki tomonlama kodlash nazariyasining asosi).
Mayer, R. E. (2001). Multimedia Learning. Cambridge University Press. – 272 p. (Vizual o‘qitishning kognitiv nazariyasi).
Arnheim, R. (1969). Visual Thinking. University of California Press. – 345 p. (Vizual tafakkur bo‘yicha klassik asar).
Манько, Н. Н. (2009). Когнитивная визуализация дидактических объектов. Уфа: БГПУ. – 180 с. (Didaktik vizuallashtirish metodikasi).
Бергельсон, М. Б. (2011). Лингвистические аспекты когнитивной визуализации. Когнитивные исследования, №4, С. 135-144.
Azizxo‘jayeva, N. N. (2006). Pedagogik texnologiyalar va pedagogik mahorat. Toshkent: Fan va texnologiya. – 160 b.
Safarova, R. (2005). O‘quvchilarda o‘zaro muloqot madaniyatini shakllantirishning nazariy-metodik asoslari. Toshkent: Fan.
