ENDODONTIK DAVOLASHDA ZAMONAVIY IRRIGATSIYA VOSITALARINING SAMARADORLIGI
Keywords:
Endodontik davolash, irrigatsiya vositalari, samaradorlik, natriy gipoxlorit, EDTA, xlorgeksidin, QMix, MTAD, passiv ultratovushli irrigatsiya, lazer aktivatsiyasi, PIPS, SWEEPS, antimikrobiyal taʼsir, smear qatlami, mikrobiyal biofilm, apikal periodontit.Abstract
Endodontik davolashda irrigatsiya vositalarining samaradorligi ildiz kanallarini tozalash, dezinfeksiya qilish va smear qatlamini olib tashlash orqali davolash muvaffaqiyatini belgilaydi. Ushbu maqola natriy gipoxlorit (NaOCl), EDTA, xlorgeksidin (CHX), MTAD va QMix kabi irrigantlarning kimyoviy xususiyatlari, konsentratsiyasi, aktivatsiya usullari (passiv ultratovushli irrigatsiya – PUI, lazer faollashtirilgan irrigatsiya – LAI, shu jumladan PIPS va SWEEPS) va ularning antimikrobiyal, toʻqima erituvchi taʼsirini chuqur tahlil qiladi. 2024–2025 yillardagi sistematik sharhlar va meta-analizlarga asoslanib, NaOCl oltin standart boʻlib qolishi, yuqori konsentratsiyalar (5,25%) kuchliroq antimikrobiyal taʼsir koʻrsatishi, lekin dentin tuzilishiga salbiy taʼsir qilishi koʻrsatilgan. PUI va lazer aktivatsiyasi (Er:YAG PIPS/SWEEPS) anʼanaviy shprits irrigatsiyasiga nisbatan mikrobiyal kamayish va apikal shifo tezligini sezilarli oshirishi (RD -0,15 dan -0,09 gacha), ammo standartlashtirish zarurati taʼkidlanadi. QMix va MTAD koʻp funksiyali boʻlib, smear qatlamini yaxshi olib tashlaydi, lekin NaOCl bilan birgalikda optimal protokollar talab etiladi. Irrigantlar oʻrtasidagi oʻzaro taʼsirlar, xavfsizlik va klinik natijalar yoritilgan boʻlib, minimal invaziv tayyorlashlarda lazer aktivatsiyasining afzalliklari koʻrsatilgan.
References
Alyavi M.N., Xaydarov A.M., Abduyusupova K.M. Natriy gipoxlorit asosidagi endodontik irrigatsiya samaradorligining taqqosiy bahosi. Stomatologiya va kraniofasial tadqiqotlar jurnali, №2, 2024, 41–45-betlar.
Saidov A.A., Xusanov B.A. Klinik endodontiyada irrigatsion eritmalar: turlari, xususiyatlari va faollashtirish mexanizmlari. CyberLeninka, 2023. URL: https://cyberleninka.ru/article/n/klinik-endodontiyada-irrigatsion-eritmalar-turlari-xususiyatlari-va-faollashtirish-mexanizmlari
Razumova S.N., va boshq. Stomatologik kasalliklar. SamMU elektron kutubxonasi, 2016, II va VI boblar (endodontik asboblar va pulpit davolash).
Toshkent tibbiyot akademiyasi materiallari: Endodontik irrigatsiya protokollari boʻyicha klinik tavsiyalar, 2024 (ichki nashr).
