RAQOBAT HUQUQI VA MONOPOLIYAGA QARSHI TARTIBGA SOLISHNING DOLZARB MUAMMOLARI
Keywords:
raqobat huquqi, monopoliyaga qarshi tartibga solish, raqamli iqtisodiyot, kartel, raqobat siyosati, iste’molchilar huquqlari, antitrust.Abstract
Mazkur maqolada raqobat huquqi va monopoliyaga qarshi tartibga solish sohasidagi dolzarb muammolar ilmiy-nazariy tahlil qilinadi. Dunyo tajribasida raqobatni himoya qilish qonunchiligi asosan monopol korxonalar hukmronligini cheklash, korporativ egalikni cheklash hamda narxlarni kelishib olinishini taqiqlash kabi yo‘nalishlarda shakllangan. Maqolada O‘zbekiston Respublikasining 2023-yilda qabul qilingan yangi “Raqobat to‘g‘risida”gi Qonuni misolida raqobatga qarshi harakatlarni oldini olishga qaratilgan yangi normalar – xususan, raqamli platformalar faoliyatini tartibga solish, monopoliyaga qarshi komplayens joriy etish, ustun mavqe va muzokara kuchini aniqlash mezonlarini yangilash, kartellarga qarshi imtiyozli xabar berish tizimi va moliyaviy jarimalarni joriy etish kabi o‘zgarishlar – tahlil qilinadi. Xorijiy davlatlardagi zamonaviy tendensiyalar, jumladan, raqamli iqtisodiyotdagi platformalarning bozordagi ustunligiga qarshi yangi yondashuvlar, sun’iy intellekt va algoritmik narx belgilash bilan bog‘liq muammolar, mehnat bozorlarida raqobat cheklanishi bilan yuzaga kelayotgan xavflar ham ko‘rib chiqiladi. Iqtisodchi olimlarning fikrlari va xalqaro tashkilotlar tavsiyalariga tayangan holda, raqobat siyosatini takomillashtirish bo‘yicha xulosalar va amaliy tavsiyalar beriladi.
References
O‘zbekiston Respublikasi “Raqobat to‘g‘risida”gi Qonuni (03.07.2023 y., O‘RQ–850-son). Lex.uz rasmiy hujjati.
Shodmonqulov Sh. “Raqobat to‘g‘risidagi qonun: taklif va yechimlar”. O‘zbekiston Respublikasi Raqobat qo‘mitasi veb-sayti, 2023-yil 14-avgust.
“Monopoliyaga qarshi qonunchilik” maqolasi. O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi, Vikipediya (uzwiki) sayti, 2025-yil yangilanishi.
Morgan Lewis, “2024 Antitrust & Competition Year in Review and Trends for 2025”. 2025-yil yanvar oyidagi hisobot (AQSh).
Cleary Gottlieb, “2024 Antitrust Update: Navigating the Evolving Landscape”. 2025-yil 16-yanvar chop etilgan tahliliy maqola.
Adam Smit. The Wealth of Nations (1776). Iqtibos Andrew R. Dickning “Cartels” maqolasidan olindi (Econlib iqtisodiy ensiklopediyasi).
OECD (Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti). “Competition and Digital Economy” (Raqobat siyosatining raqamli iqtisodiyotdagi ahamiyati) mavzusidagi hisobotdan parchalar, 2023-yil.
Stiglitz, J. “America Has a Monopoly Problem – and It’s Huge”. Columbia University CGT, 2017-yil 13-mart. Maqolada AQSh iqtisodiyotidagi monopoliyalar va tengsizlik tahlil qilingan.
