ГИДРОГЕЛ АСОСИДАГИ СУВ САҚЛОВЧИ МАТЕРИАЛЛАР ЁРДАМИДА ЛАЛМИ ЕРЛАРДА ҚИШЛОҚ ХЎЖАЛИГИ ҲОСИЛДОРЛИГИНИ ОШИРИШ
Keywords:
лалми ерлар, гидрогел, буғдой ўстириш, сув ресурслари, самарали фойдаланиш, қурғоқчилик стресси, суперабсорбент полимерлар, биодеградация, ҳосилдорлик ошириш, экологик барқарорлик, анотехнологиялар, қишлоқ хўжалиги инновациялари, сувни сақлаш механизмлари, глобал мисоллар, суперсорбент полимерлар (САП).Abstract
Ушбу мақола лалми ерларда (фақат ёмғир сувлари ҳисобига ўстириладиган ҳудудларда) буғдой ўстиришда сув ресурсларидан самарали фойдаланишни таъминлаш учун гидрогел технологияларини илмий асосда таҳлил қилади. Гидрогелларнинг асосий механизмлари, турлари (табиий, синтетик ва гибрид), қўллаш усуллари (ер билан аралаштириш, уруғларни қоплаш) ва Ўзбекистоннинг қурғоқ ҳудудларидаги тажрибавий натижалари батафсил кўриб чиқилган. Мақолада гидрогеллар ёрдамида сувни сиғдириш ва сақлаш қобилияти (қуруқ вазндан 400-1500 марта кўп), буғланишни 20-30% га камайтириш, буғдойнинг илдиз тизими ривожланиши ва ҳосилдорликни 20-30% га ошириш каби параметрлар таъкидланган. Шунингдек, технологиянинг экологик ва иқтисодий афзалликлари, шу жумладан биодеградацияланувчи гидрогелларнинг ер саломатлигига таъсири ва келажакдаги ривожланиш йўналишлари (ИоТ интеграцияси, нанотехнологиялар) муҳокама қилинган. Тадқиқот натижалари Ўзбекистоннинг қишлоқ хўжалиги шароитида сув танқислигини бартараф этиш ва барқарор ривожланишни таъминлаш учун амалий тавсиялар беради. Қўшимча равишда, мақолада гидрогелларнинг Африка, Лотин Америкаси ва Покистон ҳудудларидаги қўлланиши ҳақида маълумотлар қўшилган, бу ерда сув танқислиги глобал муаммо сифатида кўриб чиқилган, шунингдек, илмий мета-таҳлиллар орқали глобал самарадорлик (ҳосилдорлик 22% га ошиши) таҳлил қилинган.
References
Қўзиев К., Шоназаров О. Гидрогел ва унинг қишлоқ хўжалигидаги аҳамияти // Институт макроекономических и регионалъних исследований (ИМРС). 2020. УРЛ: https://imrs.uz/publications/articles-and-abstracts/gidrogel.
Азизов Б.М. ва бошқ. Ўзбекистонда лалми ерларда буғдой ва арпанинг сомони ва сув ресурсларидан самарали фойдаланиш // Ўзбекистон аграр фани хабарномаси. 2009. УРЛ: https://staff.tiiame.uz/storage/users/614/articles/gJ2Dbjy2IJpfdfZTTPcPxuDacEhcothHDjCcSKNR.pdf.
Джуманиязова Ю. ва бошқ. Қишлоқ хўжалигида сув ресурсларидан самарали фойдаланиш ва инновацион технологиялар // Ўзбекистон аграр фани хабарномаси. 2009. УРЛ: https://staff.tiiame.uz/storage/users/614/articles/gJ2Dbjy2IJpfdfZTTPcPxuDacEhcothHDjCcSKNR.pdf.
Сув ресурсларидан фойдаланиш ва муҳофаза қилишнинг ҳуқуқий асослари (Ўзбекистон мисолида) // Тошкент ирригация ва қишлоқ хўжалигини механизациялаш институти (ТИИАМЕ). 2021. УРЛ: https://staff.tiiame.uz/storage/users/538/books/0RJrQ3vRD3kUqmZxQjhYHPBLke8N991r3vYc3dNV.pdf.
