BOSHLANGʻICH SINF OʻQUVCHILARINING KREATIV FIKRLASH KOʻNIKMALARINI RIVOJLANTIRISHDA DIDAKTIK OʻYINLARNING AHAMIYATI
Keywords:
kreativ fikrlash, didaktik oʻyinlar, boshlangʻich sinf, divergent fikrlash, yaqin rivojlanish zonasi, flüensiya, fleksibillik, originalik, milliy didaktik oʻyinlar, oʻzbek taʼlim tizimi.Abstract
Ushbu maqola boshlangʻich sinf oʻquvchilarining kreativ fikrlash koʻnikmalarini rivojlantirishda didaktik oʻyinlarning ilmiy asoslangan rolini tahlil qiladi. Guilfordning divergent fikrlash modeli, Vygotskiyning sotsiokultural nazariyasi va Gardnerning koʻp intellekt nazariyasi asosida didaktik oʻyinlarning flüensiya, fleksibillik, originalik va elaboratsiya kabi kreativ oʻlchovlarga taʼsiri koʻrib chiqiladi. Empirik tadqiqotlar (Torrance, Pyle va Danniels, Toʻxtaxoʻjayeva va boshq.) natijalari shuni koʻrsatadiki, yoʻnaltirilgan didaktik oʻyinlar kreativ mahsulotlar sifatini 18–32% ga oshiradi. Oʻyinlarning neyrobiologik mexanizmlari (dopamin ajralishi), amaliy qoʻllash tamoyillari (maqsadga yoʻnaltirilganlik, differensial yondashuv, formativ baholash) va cheklovlari (oʻqituvchi malakasi, resurslar, gender farqlari) muhokama etiladi. Oʻzbekiston taʼlim kontekstida milliy didaktik oʻyinlarni integratsiya qilish boʻyicha tavsiyalar beriladi. Maqola didaktik oʻyinlarni kreativ taʼlimning strategik vositasi sifatida baholaydi va uzun muddatli tadqiqotlar zarurligini taʼkidlaydi.
References
Amabile, T. M. (1996). Creativity in context. Westview Press.
Baer, J., & Kaufman, J. C. (2008). Gender differences in creativity. The Journal of Creative Behavior, 42(2), 75–105.
Gardner, H. (1983). Frames of mind: The theory of multiple intelligences. Basic Books.
Guilford, J. P. (1967). The nature of human intelligence. McGraw-Hill.
Panksepp, J. (2007). Can PLAY diminish ADHD and facilitate the construction of the social brain? Journal of the Canadian Academy of Child and Adolescent Psychiatry, 16(2), 57–66.
Pyle, A., & Danniels, E. (2017). A continuum of play-based learning: The role of the teacher in supporting children’s creativity. Early Child Development and Care, 187(3–4), 478–490.
Runco, M. A. (2014). Creativity: Theories and themes: Research, development, and practice (2nd ed.). Academic Press.
Russ, S. W., & Fiorelli, J. A. (2010). Developmental approaches to creativity. In J. C. Kaufman & R. J. Sternberg (Eds.), The Cambridge handbook of creativity (pp. 233–249). Cambridge University Press.
Toʻxtaxoʻjayeva, R. A. (2022). Milliy didaktik oʻyinlar orqali boshlangʻich sinf oʻquvchilarida kreativ fikrlashni rivojlantirish. Oʻzbekiston taʼlimi va fan jurnali, 4(2), 112–125.
Torrance, E. P. (2008). The Torrance tests of creative thinking: Norms-technical manual. Scholastic Testing Service.
Vygotsky, L. S. (1978). Mind in society: The development of higher psychological processes. Harvard University Press.
