SUD PRESEDENTI TUSHUNCHASINING NAZARIY-HUQUQIY ASOSLARI
Keywords:
sud pretsedenti, huquq manbai, umumiy huquq, ratio decidendi, obiter dicta, stare decisis, adolat huquqi, majburiy presedent, tavsiyaviy presedent, amal qilish, farqlash, bekor qilish, qarorni o`zgartirish.Abstract
Mazkur maqola sud pretsedenti institutining huquq manbasi sifatidagi o‘rni va ahamiyatini tahlil qilishga bag‘ishlangan. Unda sud pretsedentining nazariy asoslari, tarixiy shakllanish jarayoni hamda u umumiy huquq (common law) tizimida qanday mustahkam o‘rin egallagani yoritilgan. Maqolada Angliya huquq tizimida “stare decisis” tamoyilining paydo bo‘lishi, equity (adolat huquqi) tizimining shakllanishi, ratio decidendi va obiter dicta tushunchalari, shuningdek majburiy (binding) va tavsiyaviy (persuasive) presedent turlari keng tahlil qilingan. Shuningdek, sud pretsedenti tizimining moslashuvchanligi — follow, distinguish, overrule va reversal tamoyillari orqali huquqning dinamik rivojlanishiga qanday ta’sir ko‘rsatishi ilmiy-nazariy jihatdan yoritilgan. Muallif sud pretsedenti institutining ijobiy va salbiy jihatlarini baholash bilan bir qatorda, uni huquq manbasi sifatida o‘rganish zarurligini asoslab beradi. Mavzu hali milliy huquqshunoslikda yetarlicha o‘rganilmagan bo‘lib, uni chuqur ilmiy tahlil qilish zaruriyati mavjud.
References
https://www.etymonline.com/word/precedent
Сабуров Н., Нажимов М. Давлат ва ҳуқуқ назарияси / Ўқув-услубий қўлланма. –Т.: ТДЮИ, 2009. – Б.70.
Odilqoriyev X.T. Davlat va huquq nazariyasi. Darslik. – Тoshkent. «Adolat», 2018. – 528 b
Adams, G. B. (1924). The origin of the common law. The Yale Law Journal, 34(2), 115–128. https://www.jstor.org/stable/788661
https://www.law.cornell.edu/wex/stare_decisis
Earl of Oxford’s Case (1615) 21 ER 485 (Ch)
https://www.legislation.gov.uk/ukpga/1875/77/pdfs/ukpga_18750077_en.pdf
R v R [1991] 1 AC 599 (HL)
Lister v Hesley Hall Ltd (2001) is [2001] UKHL 22
Colchester Estates (Cardiff) Ltd v Carlton Industries plc [1984] 2 All ER 601.
Jersey Attorney General v. Holley, ((2005), 341 N.R. 285 (PC))
https://www.lexisnexis.co.uk/legal/glossary/ratio-decidendi
Carlill v Carbolic Smoke Ball Co [1893] 1 QB 256
https://www.lexisnexis.co.uk/legal/glossary/obiter-dictum
Hart, H. L. A. (1994). The Concept of Law (P. A. Bulloch & J. Raz, Eds.; 2nd ed.). Clarendon Press
