O‘ZBEK TILI KORPUSIDA SO‘Z YASALISH MODELLARI: NAZARIY TAMOYILLAR VA AVTOMATIK MODELLASHTIRISH IMKONIYATLARI
Keywords:
o‘zbek tili korpusi, so‘z yasalishi, derivatsiya, morfologik analizator, avtomatik modellashtirish, lingvistik algoritm.Abstract
Ushbu maqolada o‘zbek tili korpusida so‘z yasalish modellari nazariy jihatdan tahlil qilinib, ularning avtomatik modellashtirish imkoniyatlari ko‘rib chiqiladi. So‘z yasalishining morfologik va derivatsion tamoyillari, ularning kompyuter lingvistikasi nuqtayi nazaridan formal modellari tavsiflanadi. Korpus asosida avtomatik tahlil qilishda affiksatsiya, konversiya, qo‘shma so‘z yasash kabi jarayonlarni aniqlovchi algoritmlar ishlab chiqish zarurligi ta’kidlanadi. Tadqiqotda o‘zbek tili agglutinativ tuzilishining korpus tahliliga ta’siri, morfologik analizatorlardan foydalanish samaradorligi hamda sun’iy intellekt asosida derivatsion modellarni yaratish istiqbollari yoritilgan.
References
Abduazizov, A. Tilshunoslikning yangi yo‘nalishlari. — Toshkent: Ziyo nashriyoti, 2022. — 168 b.
Biber, D. Corpus Linguistics and the Study of Meaning. — Cambridge: Cambridge University Press, 2015. — 198 p.
Ergasheva, M. O‘zbek tilining morfologik analizatori va uni korpus lingvistikasida qo‘llash masalalari. — “Tilshunoslikda kompyuter texnologiyalari” Respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi materiallari. — Toshkent: TDPU, 2020. — B. 41–42.
McEnery, T., & Hardie, A. Corpus Linguistics: Method, Theory and Practice. — Cambridge: Cambridge University Press, 2012. — 274 p. — ISBN 978-0-521-89543-0.
Rahmatullayev, Sh. O‘zbek tilining so‘z yasalish tizimi. — Toshkent: Fan nashriyoti, 1982. — 120 b.
Safarov, Sh. Kognitiv lingvistika asoslari. — Toshkent: Fan va texnologiya nashriyoti, 2015. — 188 b.
Tojiboeva, M. O‘zbek tili milliy korpusi va innovatsion leksika. — “Zamonaviy filologik tadqiqotlar” ilmiy to‘plami. — Toshkent: TDSHU, 2023. — B. 52..
Tojiboeva, M. O‘zbek tili milliy korpusi va uning lingvistik imkoniyatlari. — “Filologiya masalalari” ilmiy jurnali. — Toshkent: O‘zbekiston Milliy universiteti, 2021. — B. 69–70..
Toshpo‘latova, G. Leksik-semantik maydon va uning korpus tahlilidagi roli. — “Zamonaviy lingvistik tadqiqotlar: nazariya va amaliyot” ilmiy to‘plami. — Toshkent: TDSHU, 2021. — B. 62..
Vaswani, A. et al. Attention Is All You Need. — In: Advances in Neural Information Processing Systems (NIPS). — 2017. — P. 1–11.
