O‘zbekiston eksportiga Yevropa Ittifoqining Transchegaraviy uglerodni tartibga solish mexanizmi (CBAM) ta’siri
Keywords:
iqlim o‗zgarishi, Yevropa Ittifoqi, CBAM, eksport, O‗zbekiston, uglerod chiqindilari.Abstract
So‗nggi yillarda iqlim o‗zgarishi xalqaro hamjamiyat uchun global
ustuvor masalaga aylandi. Yevropa Ittifoqi (YI) ushbu yo‗nalishda yetakchi bo‗lib, 2050
yilga qadar karbon neytrallikka erishishni maqsad qilgan. Bu siyosat doirasida 2023-yildan
boshlab Transchegaraviy uglerodni tartibga solish mexanizmi (Carbon Border Adjustment
Mechanism — CBAM) joriy etildi. Mazkur maqolada CBAM mexanizmining O‗zbekiston
eksportiga, xususan, o‗g‗itlar va metallurgiya mahsulotlariga ta‘siri tahlil qilinadi. Hisob
kitoblar shuni ko‗rsatadiki, O‗zbekistonning YIga o‗g‗it eksporti qiymatining qariyb uchdan
bir qismi CBAM xarajatlariga yo‗naltirilishi mumkin. Po‗lat mahsulotlari eksportida esa
qo‗shimcha 8–10% xarajat talab etilishi ehtimoli mavjud. Natijalar O‗zbekiston sanoati
uchun sezilarli iqtisodiy xatarlar bilan birga, ishlab chiqarishning modernizatsiyasi va ―yashil‖ texnologiyalarni joriy etish imkoniyatlarini ham namoyon etadi.
References
Jahon banki (2022). Carbon Border Adjustment Mechanism: Implications for Developing
Countries. Washington, DC.
Skalamera, M. (2024). Climate Policy and Trade: Challenges for Emerging Economies.
Cambridge University Press.
Osiyo taraqqiyot banki (2023). Green Transition in Asia: Trade and Policy Implications.
Manila.
Yevropa Ittifoqi (2023). Regulation (EU) 2023/956 of the European Parliament and of
the Council on establishing a carbon border adjustment mechanism.
O‗zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi (2024). Eksport statistikasi
bo‘yicha ma’lumotlar.
