“ULTIMA RATIO” PRINSIPINING NAZARIY ASOSLARI VA JINOYAT HUQUQIDAGI O„RNI

Authors

  • Ibroximov Saidakbar Ilxom o„g„li Toshkent davlat yuridik universtiteti Jinoiy odil sudlov fakulteti 4-bosqich talabasi

Keywords:

ultima ratio, qonun, prinsip, huquq, proporsionallik, jazo tayinlash, jinoyat, jinoyatchilik,

Abstract

Mazkur maqola jinoyat huquqida ―ultima ratio‖ prinsipi — ya‘ni
jinoyat qonunchiligi faqat eng so‗nggi chora sifatida qo‗llanilishi lozimligi g‗oyasini
o‗rganadi. Ushbu prinsip jinoyat qonunlari qo‗llanilishining chegaralarini belgilab, ortiqcha
kriminalizatsiya va jazolashdan saqlanishni maqsad qiladi. Maqolada prinsipning tarixiy
shakllanishi, zamonaviy huquqiy tizimlardagi qo‗llanilishi hamda prinsipning nazariy
yondashuvi tahlil qilinadi. Shuningdek, prinsipning huquqda tutgan o‗rni, subsidiarlik va
proporsionallik tamoyillari bilan aloqasi ko‗rib chiqiladi. Maqola jinoyat huquqining
legitimligi va samaradorligini ta‘minlashda ―ultima ratio‖ prinsipining ahamiyati xorij
olimlarining fikrlari orqali yoritiladi.

References

Dunyo aholisi haqida umumiy ma‘lumot saytining ma‘lumotlar bazasi [The world

population review]. 2025. Available at: https://worldpopulationreview.com/country

rankings/crime-rate-by-country.

O‗zbekiston Respublikasi Oliy sudi tomonidan taqdim etilgan jinoyat ishlari bo‗yicha

sudlarning

-yil

asosiy

ko‗rsatkichlari.

Aviable

at:

https://stat.sud.uz/assets/uploads/criminal/pdf/criminal-2024-full.pdf.

O‗zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 11-sentabrdagi ―O‗zbekiston – 2030‖

strategiyasi to‗g‗risida‖ gi PF-158-son Farmoning 1-ilovasi 87-bandi//Qonunchilik

ma‘lumotlari milliy bazasi, 12.09.2023-y., 06/23/158/0694-son.

Rudolf Wendt. ―Ultima Ratio‖ tamoyili va mutanosiblik prinsipi [The principle of ―ultima

ratio‖and/or the principle of proportionality]. Oñati Socio-Legal Series Volume 3 No. 1

(2013), p. 81-94 at 84. Available at: https://shorturl.at/7OC6I.

Salayev N.S. Classical Ideas of the Ultima Ratio Principle in the Modern Criminal Law

Paradigm. Excellencia: international multi-disciplinary journal of education. Volume 02,

issue 07, 2024. p 282-292. p 283.

Piet Hein van Kempen. Jinoyat huquqi va inson huquqlari – kirish [Introduction –

Criminal Law and Human Rights], Criminal Law and Human Rights, The International

Library of Essays on Criminal Law, England/USA: Ashgate, 2017, pp. 1-23 at p.1.

Available at: https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2953285.

Panu Minkkinen. Jinoyat huquqi doktrinasi va oxirgi chora [If Taken in Earnest‖:

Criminal Law Doctrine and the Last Resort]. 45 The Howard Journal 5 (2006), pp.

-536 at p. 525. Available at: https://shorturl.at/DzztA.

F.Sgubbi. Jami jinoyat qonuni. Qonunsiz, haqiqatsiz, aybsiz jazo [Il diritto penale

totale. Punire senza legge, senza verità, senza colpa] Italiya, Il Mulino nash., 2019, p.

, at p. 23.

Stojanović Z. Granice, possibilities and legitimacy of criminal protection. Beograd:

Savremena administracija, 1987. 115 str.; Garland D. Kultur der Kontrolle:

Verbrechensbekämpfung und soziale Ordnung in der Gegenwart. Frankfurt: Campus

Verlag, 2008. P.394; Schünemann B. Das Strafrecht im Zeichen der Globalisierun.

Goltdammer‘s Archiv für Strafrecht, 150, no. 5 (2023): 299–313; Albrecht P.-A.

Spezialprävention angesichts neuer Tätergruppen. Zeitschrift für die gesamte

Strafrechtswissenschaft, 97, no. 4 (2019): 831–870.

Tagansev N. S. Russkoe ugolovnoe pravo. V 2 chastjah. Chast' 2. — Moskva.: Yurayt,

— 446 s.

Cf. European Parliament resolution of 22 May 2012 on an EU approach to criminal law

(2010/2310(INI)), Official Journal of the European Union C 264 E/7, para I. 2025.

European Parliament. Available at: https://shorturl.at/PesJh. Rudolf Wendt. ―Ultima

Ratio‖ tamoyili va mutanosiblik prinsipi [The principle of ―ultima ratio‖and/or the

principle of proportionality]. Oñati Socio-Legal Series Volume 3 No. 1 (2013), p. 81-94

at 86. Available at: https://shorturl.at/7OC6I.

Douglas Husak. Ultima Rationi joriy etish: shubhali baholash [Applying Ultima Ratio:

A Skeptical Assessment], Ohio State Journal of Criminal Law (2005), p. 535-545 at

-540. Available at: https://shorturl.at/nF7R1.

Panu Minkkinen. ―Oxirgi chora‖: axloqiy yoki huquqiy prinsipmi? [The ―Last Resort‖:

A Moral and/or Legal Principle?], 3 Oñati Socio-legal Series 1 (2013), pp. 21-30, at p.

Available at: https://shorturl.at/mpbJn.

Ronald M. Dworkin. Qoidalar modeli [The Model of Rules], 35 The University of

Chicago Law Review new edition, 2022, pp. 14-46 at p. 22-29.

H.H.Jescheck. Jinoyat huquqi bo‗yicha darslik [Lehrbuch des Strafrechts: Allgemeiner

Teil. 5. Auflage], Berlin, last edition by Duncker & Humblot, 2016, pp. 1029, at p. 3.

Moore M. Aybni belgilash. Jinoyat huquqi nazariyasi [Placing Blame: A Theory of the

Criminal Law], Oxford, new edition by Clarendon Press, 2019, pp. 849, at 595-609.

https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780199599493.003.0014.

D.Husak. Ortiqcha krimizalizatsiya qilish: jinoyat qonunining chegaralari

[Overcriminalization: The Limits of the Criminal Law]. Oxford, Oxford University

Press, 2009, pp. 248, at p. 231.

Edgardo Rotman. Jazodan tashqari: jinoyatlarni reabilitatsiya qilish bo‗yicha yangi

nuqtayi nazar [Beyond Punishment: A New View on the Rehabilitation of Criminal

Offenders], USA, Greenwood Press, 1990, pp. 227.

Piet van Kempen, M.Jendly. Jinoiy odil sudlov va ultima ratio prinsipi: cheklash, tahlil

va ko‗rib chiqish zarurati [Criminal Justice and the Ultima ratio principle: Need for

limitation, Exploration and Condireration]. UK, Cambridge, Intersentia publish, 2019,

pp. 49, p. 14. Available at:

https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=3499004.

Sh.Monteske. Qonunlar ruhi. – M. Tirilish nashriyoti. Toshkent-2024. – b.288, b 231.

Downloads

Published

2025-05-08

How to Cite

Ibroximov Saidakbar Ilxom o„g„li. (2025). “ULTIMA RATIO” PRINSIPINING NAZARIY ASOSLARI VA JINOYAT HUQUQIDAGI O„RNI . SAMARALI TA’LIM VA BARQAROR INNOVATSIYALAR JURNALI, 3(5), 222–235. Retrieved from https://innovativepublication.uz/index.php/jelsi/article/view/3056