OLIY TA’LIMDA TAHSIL OLADIGAN KO’ZI OJIZ VA ZAIF KO’RUVCHI TALABALAR UCHUN ELEKTRON ADABIYOTLARNI O’QISHNI OSONLASHTIRISHNING RAQAMLI YECHIMLARI
Keywords:
dastur, NVDA, IT, Raqamli texnologiyalar, Jaws, Talkback, Ekran diktori, Jieshuo, kompyuter, Elektron adabiyotlar, Sun‘iy intelekt, Ko‘zi ojiz va zaif ko‘ruvchilar, brayl, display, Voice over, kitob, gapiruvchi kitob, brayl display, skaynerAbstract
Mazkur maqola oliy ta‘lim muassasalarida tahsil olayotgan ko‗zi ojiz
va zaif ko‗ruvchi talabalar uchun elektron adabiyotlarni o‗qishni yengillashtiruvchi raqamli
yechimlarni ishlab chiqishga bag‗ishlangan. Mualliflar mavjud muammolar — brayl
adabiyotlarining yetishmasligi, o‗qituvchilarning brayl alifbosini bilmasligi va raqamli
texnologiyalar yetarlicha moslashtirilmaganligini atroflicha tahlil qiladilar.
Tadqiqotning asosiy e‘tibori NVDA ekran o‗quvchi dasturining imkoniyatlarini
kengaytirishga qaratilgan bo‗lib, uning yordamida har qanday ko‗zi ojiz talaba hech
kimning yordamisiz elektron adabiyotlarni o‗qish imkoniga ega bo‗lishi mumkinligi
ko‗rsatiladi. Maqolada NVDA uchun maxsus qo‗shimcha dastur yaratish bo‗yicha aniq
taklif va texnik yo‗nalishlar keltirilgan. Dastur orqali matematik belgilarni to‗g‗ri o‗qish,
izoh yozish, kalkulyator, belgilar ro‗yxati, ekran kontrastini sozlash, suratli ma‘lumotlarni
sun‘iy intellekt yordamida tavsiflash kabi imkoniyatlar kiritilishi rejalashtirilgan.
Maqola raqamli texnologiyalar yordamida ta‘limda inklyuzivlikni ta‘minlash yo‗lida
amaliy yechimlarni taklif etishi bilan ahamiyatlidir.
References
―Ko‘zi ojiz bolalarni o‘qitishning metodologiyasi‖, U. Jarendova - Moskva, 1983
―Ko‘zi ojizlarni o‘qitish metodikasi va texnikasi‖ Uslubiy qo‘llanma. B. I. Kovalenko, N.
P. Vasilyev, A. F. Grebnev – Moskva – 1994
https://www.nvaccess.org/ - NVDA dasturining asosiy sayti
http://braille.su/programmy-dlia-slabovidiashchikh-i-nezriachikh-polzovatelei.php -
Ko‘zi ojizlar uchun hayotni osonlashtiruvchi yechimlar haqida ma‘lumot beruvchi sayt
https://www.freedomscientific.com/products/software/jaws/ - Jaws dasturining asosiy
sayti
softovichek.ru – Ko‘zi ojizlar uchun zarur dasturlar yuklovchi sayt
