SALBIY HIS-TUYG‘ULARNI IFODALOVCHI METAFORIK BIRLIKLARNING KOGNITIV-LINGVISTIK TAHLILI
Keywords:
metafora, kognitiv lingvistika, salbiy emotsiyalar, kontseptual metafora, g‘azab, qo‘rquv, qayg‘u, metaforik model, tilshunoslik, emotiv leksika.Abstract
Ushbu maqolada salbiy his-tuyg‘ularni ifodalovchi metaforik birliklar kognitiv lingvistika nuqtai nazaridan tahlil qilinadi. "Kontseptual metafora" nazariyasi (Lakoff va Johnson, 1980) asosida g‘azab, qo‘rquv, qayg‘u, nafrat kabi emotsiyalar bilan bog‘liq metaforalar tizimli ravishda o‘rganiladi. O‘zbek, rus va ingliz tillari materialida metaforik modellar taqqoslanib, ushbu birliklarning kognitiv asoslari, badiiy adabiyot va kundalik nutqdagi funksiyalari aniqlanadi. Tadqiqot natijasi shuni ko‘rsatadiki, salbiy emotsiyalar metaforasi universal va milliy-madaniy xususiyatlarni birga aks ettiradi hamda til egasining voqelikni idrok etish tarzini belgilaydi.
References
Lakoff G., Johnson M. Metaphors We Live By. : University of Chicago Press, Chicago. 1980. 242 p.
Mahmudov N. Tilshunoslik: Nazariya va amaliyot. O‘qituvchi, Toshkent. 2018. 320 b.
Botirov A.N. O‘zbek badiiy matnida metaforik birliklar: kognitiv yondashuv. : Fan, Toshkent. 2020. 198 b.
Qodirov A.T. Salbiy emotsiyalarning metaforik verbalizatsiyasi o‘zbek nasrida: Filologiya fanlari nomzodi dissertatsiyasi. O‘zMU, Toshkent. 2021. 174 b.
Yusupova D.X. Emotiv leksika va kognitiv metafora: o‘zbek va rus tillarida qiyosiy tahlil // O‘zbek tili va adabiyoti. 2019. №3. B. 34–41.
Hasanova M.R. O‘zbek folklorida qayg‘u va alam kontseptlari: lingvomadaniy tahlil. SamDU nashriyoti, Samarqand. 2020. 144 b.
Normatova G.B. Kognitiv lingvistika va til o‘qitish: nazariy hamda amaliy asoslar. TDPU nashriyoti, Toshkent. 2022. 160 b.
Umarov B.O. O‘zbek tilida somatik frazeologizmlar va emotiv semantika // Tilshunoslik masalalari: ilmiy to‘plam. Toshkent, 2021. №1. B. 88–97.
Rashidova F.M. O‘zbek, rus va ingliz tillarida salbiy his-tuyg‘u metaforalari: qiyosiy tadqiqot // Xorijiy filologiya. 2023. №2. B. 45–53.
Karimov B.R. Kognitivistika asoslari: Darslik. Yangi avlod, Toshkent: 2019. 256 b.
O‘rinboyev B., Yo‘ldoshev M. Hozirgi o‘zbek tili: Leksikologiya va frazeologiya. O‘zbekiston, Toshkent. 2017. 304 b.
