Manipulyatsiyaning falsafiy qatlamlari: borliq, bilish va axloq uyg‘unligi
Keywords:
manipulyatsiya, yashirin majburlash, avtonomiya, autentiklik, ramziy zoʻravonlik, kommunikativ ratsionallik, begonalashuv, masʼuliyat, hokimiyat-bilim.Abstract
Ushbu maqolada manipulyatsiya hodisasining keng qamrovli falsafiy tahlili amalga oshiriladi, u tor psixologik talqindan tashqariga chiqiladi. Manipulyatsiya insoniy muloqot va ijtimoiy oʻzaro taʼsirning fundamental usuli sifatida qaraladi, u ong, hokimiyat va bilim tuzilmalariga asoslanadi. Tadqiqotning maqsadi manipulyatsiyaning muhim (ontologik) xususiyatlarini, uning shaxsning kognitiv (gnoseologik) qobiliyatlariga taʼsir mexanizmlarini va uning normativ (etik) maqomini ochib berishdir. Manipulyatsiya nafaqat aldash texnikasi, balki aprior ishonch, avtonomiya va inson ratsionalligini ekspluatatsiya qilishga asoslangan ramziy zoʻravonlik shakli ekanligi asoslanadi. Nazariy asos sifatida ekzistensial analitika, tanqidiy nazariya, dialoglar falsafasi va zamonaviy kommunikativ harakat nazariyalaridan foydalanilgan.
References
Kant, I. Groundwork of the Metaphysics of Morals // Kant, I. Works in 6 vols. Vol. 4. Part 1. M., 1965. (In Russian).
Sartre, J.-P. Being and Nothingness: An Essay on Phenomenological Ontology. M.: Respublika, 2000. (In Russian).
Habermas, J. Moral Consciousness and Communicative Action. St. Petersburg: Nauka, 2000. (In Russian).
Heidegger, M. Being and Time. M.: Ad Marginem, 1997. (In Russian).
Bourdieu, P. Language and Symbolic Power. Cambridge: Harvard University Press, 1991.
Frankfurt, H.G. On Bullshit. Princeton: Princeton University Press, 2005.
Noggle, R. «Manipulative Actions: A Conceptual and Moral Analysis.» // American Philosophical Quarterly, Vol. 33, No. 1, 1996. Pp. 43-55.
