ORHUN YAZITLARINDA “BARK”: FİLOLOJİK BİR İNCELEME VE ADBİLİMLE İLİŞKİSİ
Keywords:
Orhun Yazıtları; Eski Türkçe; bark; anıt-mezar; toponimi; onomastikAbstract
Eski Türkçede bark temel olarak “mesken/konut; yapı; anıt-mezar (türbe)” anlamlarını taşır. Orhun metinlerinde, hem “taş bark” gibi sabit birleşiklerde anıt-mezarı, hem de “ev-bark” kalıbında hane ve mülk alanını karşılar. Bu çalışma, (yazıtlar ve Eski Türkçe sözvarlığı içindeki kullanım örneklerini, bark’ın eş-dizim ve fiil ortaklıklarını, anlam alanının ölü kültü, kolektif bellek ve siyasal meşruiyetle ilişkisini, bark’ın adbilimsel izdüşümlerini (özellikle coğrafî adlarda olası izleri) tartışmaktadır. Bulgular, bark’ın yalnızca fizikî bir yapı değil, anma/egemenlik/kolektif hafıza mekânı olarak işlev gördüğünü; toponimik sistemlerde ise kimi yer-adlarında (ör. Barköl/Barkol) bir morfem izi yahut ikincil yansımalar biçiminde varlığını sürdürebildiğini göstermektedir. “Taş bark” ibaresinin yazıtlardaki tekrarlı kullanımı doğrudan epigrafik kanıttır; ayrıca “ev-bark” kalıbı yağma/tenkil bağlamlarında “mülk ve mesken” toplamını belirtir.
References
• On adïnčïg bark in the Orkhon Inscriptions. Türk Dil Kurumu Belleten, ilgili pasajlarda “taş bark” örnekleri (KT S; BK N) ayrıntılı transkripsiyon ve çeviriyle verilir.
• Old Turkic Word-List (Maniheizm projesi PDF): bark için “household goods; ev-bark” kalıbı.
• EtimolojiTürkçe: Yazıt tanıklığı “ebin barkın anda bozdum.”
• Manas’ta “bark”: Kırgız geleneğinde bark’ın türbe/mezar anlamıyla yaşaması.
• Orhun genel başvuru: Orhun yazıtlarının tanıtımı ve bağlamsal arka plan.
• Toponimi kuramsal çerçeve: Türk toponimisinin kavramsal ve sınıflandırma yönleri.
• Barköl/Barkol hakkında genel bilgi notu (etimoloji iddiası değil, yer-adına dair ansiklopedik profil).
