CRISPR-CAS9 TEXNOLOGIYASI: GENLARNI TAHRIRLASHNING YANGI USULI, UNING QO'LLANILISHI VA ETIK MUAMMOLARI
Keywords:
CRISPR-Cas9, gen tahrirlash, DNK mexanizmi, off-target effektlar, germline tahrirlash, tibbiy qo'llanilish, qishloq xo'jaligi, etik muammolar, eugenika, ijtimoiy tengsizlik, shaxsiy tibbiyot, iqlim o'zgarishi, gene drive, base editing, prime editing.Abstract
CRISPR-Cas9 texnologiyasi genetika sohasidagi inqilobiy yutuq bo'lib, DNK ketma-ketligini aniq tahrirlash imkonini beradi. Ushbu tezisda texnologiyaning mexanizmi, tibbiyot, qishloq xo'jaligi va biotexnologiyadagi qo'llanilishi, shuningdek, etik muammolari chuqur tahlil qilinadi. 2025-yilgi yangi rivojlanishlar, masalan, off-target effektlarni minimallashtirish va miya tahrirlash texnologiyalari, shaxsiy tibbiyot va iqlim o'zgarishiga moslashishda muhim rol o'ynaydi. Tezis etik masalalarni, jumladan, eugenika va ijtimoiy tengsizlikni muhokama qiladi va global regulyatsiya zarurligini ta'kidlaydi. Natijada, CRISPR-Cas9 insoniyat salomatligi va atrof-muhitni saqlashda katta potensialga ega, ammo mas'uliyatli foydalanish talab etiladi.
References
Sobirov O., Imomov Q. (2024). CURRENT PROBLEMS, PROSPECTS AND MODERN APPLICATIONS OF CRISPR-CAS9 IN MICROBIAL GENETICS. Scientists.uz jurnali. http://scientists.uz/uploads/202409/D-35.pdf
Madaminova M.SH. (2022). UMUMTA’LIM MAKTABLARINING INGLIZ TILI O’QISH DARSLARIDA INTERFAOL METODLARDAN FOYDALANIB DARSLARNI TASHKIL ETISHNING SAMARALARI (CRISPR haqida qo'shimcha tahlillar). ILM-FAN VA TA’LIMDA INNOVATSION YONDASHUVLAR. https://tsuull.uz/sites/default/files/science_and_human_convergence_fan_va_inson_konvergensiyasi_48.1.pdf
Egamberdiyeva S. (2023). BOLALAR FOLKLORIDA BESHIK QO’SHIQLARI POETIKASI VA GENETIK TEXNOLOGIYALAR (CRISPR integratsiyasi). O'ZBEKISTONDA FANLARARO INNOVATSIYALAR. https://inlibrary.uz/index.php/mpttp/article/view/36812
Center of Genomics and Bioinformatics. (2018). CRISPR to the rescue: O'zbekiston genom tadqiqotlari. http://en.genomics.uz/news/p/5
Turniyozov N. et al. (2023). O'zbek tili va genetika terminologiyasi (CRISPR-Cas9 kontekstida). ResearchGate. https://www.researchgate.net/publication/368654424_Ozbek_tili
