OʻZBEK TILI MATNLARIDA NUTQ AKTLARI TIPOLOGIYASINING KORPUS ASOSIDAGI TAHLILI
Keywords:
nutq akti, tipologiya, korpus lingvistika, illokutsion maqsad, pragmatik birlik, semantik tahlil, oʻzbek tili milliy korpusi.Abstract
Ushbu maqolada oʻzbek tili matnlarida nutq aktlari tipologiyasi korpus lingvistika asosida tahlil qilinadi. Maqolada J. Searle va J. Austinlarning nutq aktlari nazariyasi gʻoyalari asosida oʻzbek tili milliy korpusida uchraydigan lokutsion, illokutsion va perlokutsion birliklar aniqlanadi hamda ularning funksional-semantik xususiyatlari oʻrganiladi. Tahlil jarayonida turli janrdagi (publitsistik, badiiy, ilmiy va maʼmuriy) matnlarda nutq aktlarining taqsimlanish dinamikasi, ularning kommunikativ vaziyatdagi oʻrni va mazmuniy-pragmatik farqlari aniqlanadi. Natijada oʻzbek tili korpusida nutq aktlarining avtomatik tasnifi uchun model yaratish imkoniyatlari koʻrib chiqiladi. Ushbu tadqiqot oʻzbek tili pragmatik tizimini korpus asosida oʻrganishning nazariy va amaliy ahamiyatini yanada kuchaytiradi.
References
Остин Дж. Слово как действие: Избранные труды по философии языка / пер. с англ. – М.: Прогресс, 1986. – 352 с.
Серль Дж. Классификация иллокутивных актов // Новое в зарубежной лингвистике. – Вып. 17. – М.: Прогресс, 1986. – С. 170–194.
Vanderveken D. Meaning and Speech Acts: Principles of Language Use. – Cambridge: Cambridge University Press, 1990. – 312 p.
Leech G. N. Principles of Pragmatics. – London: Longman, 1983. – 250 p.
Kadirova Z. Kh. Oʻzbek tili matnlarida nutq aktlari pragmatik belgilanishining korpus yondashuvi // Tilshunoslik va amaliy kommunikatsiya jurnali. – 2024. – № 3. – B. 93–99.
Oʻzbekiston Milliy korpusi (OʻzTK). Oʻzbek tili milliy korpusi: tuzilishi, imkoniyatlari va tahliliy modullar. – Toshkent: Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Til va adabiyot instituti, 2022. – 210 b.
Nurmonov A. Pragmalingvistika asoslari. – Toshkent: Fan va texnologiya, 2020. – 176 b.
Joʻrayev A. Oʻzbek tili pragmatik birliklarining lingvistik tahlili. – Toshkent: Oʻzbekiston Milliy universiteti nashriyoti, 2018. – 214 b.
Mamatov N. Oʻzbek tili nutq aktlari semantikasi va ularning matn tuzilishidagi roli // Oʻzbek tilshunosligi masalalari. – 2021. – № 2. – B. 56–65.
Hasanov U. Korpus lingvistikasida pragmatik belgilash va avtomatik tahlil muammolari // Filologiya va lingvotexnologiya jurnali. – 2023. – № 1. – B. 77–84.
