Yurak-qon tomir kasalliklari va stress o„rtasidagi bog„liqlik
Keywords:
Yurak-qon tomir kasalliklari, stress, arterial gipertoniya, ishemik yurak kasalligi, miokard infarkti, aritmiya, psixologik reabilitatsiya, psixoemotsional barqarorlik, vegetativ asab tizimi, kortizol, adrenalin, gipotalamus-gipofiz-buyrak usti o‘qi, zamonaviy davolash, sog‘lom turmush tarzi, stressga chidamlilik, profilaktika, yurak sog‘ligi, psixoterapiya, relaksatsiya, meditatsiya.Abstract
Stress inson organizmida turli salbiy o‘zgarishlarga sabab bo‘luvchi
kuchli psixoemotsional omil hisoblanadi. Zamonaviy tibbiyotda stressning yurak-qon
tomir kasalliklariga bevosita ta’siri isbotlangan. Ko‘plab ilmiy tadqiqotlar shuni
ko‘rsatadiki, doimiy stress holati arterial gipertoniya, ishemik yurak kasalligi, miokard
infarkti va yurak yetishmovchiligi kabi kasalliklarning rivojlanishiga olib keladi. Stress
vaqtida organizmda kortizol va adrenalin gormonlari ko‘p miqdorda ajralib chiqadi. Bu
holat yurak urishining tezlashishiga, qon bosimining oshishiga va qon tomirlarning
torayishiga sabab bo‘ladi. Natijada yurakka va boshqa hayotiy muhim a’zolarga
tushadigan yuklama ortadi. Uzoq davom etadigan stress holatlari qon tomirlarining
elastikligini yo‘qotishiga, aterosklerotik blyashkalar hosil bo‘lishiga, qon ivishining
kuchayishiga olib kelishi mumkin. Bu esa o‘z navbatida yurak xuruji yoki insult xavfini
oshiradi. Shu sababli stressni nazorat qilish va uni bartaraf etish yurak-qon tomir
kasalliklarining oldini olishda muhim ahamiyat kasb etadi. Zamonaviy kardiologiya
nafaqat dorivor davolash, balki psixologik yordam va stressni kamaytirish bo‘yicha ham
bemorlarga tavsiyalar bermoqda. Hayot sifatini yaxshilash va yurak sog‘ligini saqlash
uchun psixoemotsional barqarorlikka e’tibor qaratish zarur. Shu orqali yurak-qon tomir
tizimining sog‘lom faoliyati ta’minlanadi.
References
Madjidov M. “Kardiologiya asoslari”. Toshkent, 2020. Bu kitobdan yurak-qon tomir
kasalliklari va ularning rivojlanish mexanizmlari, shuningdek, gipertoniya va ishemik
yurak kasalligining asosiy sabablari bo‘yicha ma’lumotlar oldim. (Asosiy qism: yurak
qon tomir kasalliklari va stress bog‘liqligi bo‘limida foydalanildi.)
Axunjanov S.A. “Ichki kasalliklar propedevtikasi”. Toshkent, 2019. Kasalliklarning
klinik belgilari, tashxislash usullari va stressning yurak faoliyatiga ta’siri haqida
yozishda foydalanildi. (Stressning fiziologik mexanizmlari va gipertoniya bilan bog‘liq
qismda foydalanildi.)
Sapin M.R. “Normal va patologik fiziologiya”. Moskva, 2017. Stressning
organizmga fiziologik ta’siri va vegetativ asab tizimi orqali yurak faoliyatini qanday
boshqarishi haqida tushuntirishlar berishda foydalanildi. (Stressning fiziologik
mexanizmlari bo‘limida foydalanildi.)
Harrison‟s Principles of Internal Medicine. 20th Edition. McGraw Hill, 2018.
Zamonaviy davolash yondashuvlari va stressning yurak kasalliklari bilan bog‘liqligi
haqidagi ilmiy asoslar ushbu kitobdan olindi. (Profilaktika va zamonaviy yondashuvlar
bo‘limida foydalanildi.)
“Kardiologiya axborotnomasi” jurnali, 2022-yil, №3. Stress va yurak-qon tomir
kasalliklari o‘rtasidagi bog‘liqlik haqida mahalliy va xorijiy tadqiqotlar natijalari ushbu jurnal maqolasidan olindi. (Yurak-qon tomir kasalliklari va stress bo‘limida
foydalanildi.)
“Zamonaviy tibbiyot” jurnali, 2023-yil, №1. Psixologik reabilitatsiya, stressni
kamaytirish usullari va hayot tarzini o‘zgartirish bo‘yicha ma’lumotlar shu jurnal
maqolasidan olindi. (Stressni kamaytirish yo‘llari bo‘limida foydalanildi.)
“Tibbiyot va fan” jurnali, 2021-yil, №2. Yurak ritmi buzilishlari va stressning
aritmiyalarga ta’siri haqida tahliliy ma’lumotlar shu maqoladan olindi. (Yurak ritmi
buzilishlari va stress bo‘limida foydalanildi.)
www.who.int (Jahon sog„liqni saqlash tashkiloti rasmiy sayti) Yurak-qon tomir
kasalliklarining dunyo bo‘yicha tarqalishi va stress bilan bog‘liq statistik ma’lumotlar
uchun foydalanildi. (Kirish qismida va statistik ma’lumotlar berishda foydalanildi.)
www.heart.org (American Heart Association) Stressni kamaytirish bo‘yicha
zamonaviy tavsiyalar, sog‘lom turmush tarzi va psixologik profilaktika bo‘yicha
ma’lumotlar ushbu manbadan olindi. (Stressni kamaytirish va profilaktika bo‘limlarida
foydalanildi.)
www.cardiology.org Stress va yurak kasalliklari bo‘yicha zamonaviy klinik
yondashuvlar, davolash va reabilitatsiya usullari haqida ma’lumotlar shu saytdan
olindi. (Zamonaviy yondashuvlar va profilaktika bo‘limlarida foydalanildi.)
