Matnlardan uyushiq boʻlaklarning oʻrni
Keywords:
uyushiq bo‗lak, sintaksis, gap tuzilishi, maktab darsligi, bog‗lovchi vositalar, metodik yondashuv, til madaniyati.Abstract
Ushbu ilmiy maqolada o‗zbek tilining sintaktik tizimida muhim o‗rin
egallovchi uyushiq bo‘laklar atroflicha o‗rganiladi. Tilshunoslikda uyushiq bo‗laklar bir
xil sintaktik vazifani bajaradigan, teng huquqli bo‗laklar sifatida izohlanadi. Ular gap
tuzilishining serqirra va ifodali bo‗lishida alohida ahamiyat kasb etadi. Ayniqsa,
o‗quvchilarda savodxonlik, mantiqiy ifoda va aniq fikrlash malakalarini shakllantirishda
uyushiq bo‗laklarning o‗rganilishi zaruriy hisoblanadi.
Maqolada uyushiq bo‗laklarning gapdagi grammatik rolini aniqlash, ularning turlari
(uyushiq ega, uyushiq kesim, uyushiq to‗ldiruvchi, hol va aniqlovchilar), ularni hosil
qiluvchi vositalar (bog‗lovchilar, ohang, takrorlash va ulovchi birliklar) haqida keng izoh
berilgan. Shuningdek, turli maktab darsliklari, jumladan, 5–9-sinflar uchun mo‗ljallangan
o‗zbek tili darsliklaridan amaliy misollar keltirilgan. Uyushiq bo‗laklarning o‗zaro
bog‗lanish mexanizmlari, ularning nutqdagi ifodalanish uslublari ham batafsil ko‗rib
chiqilgan.
Bundan tashqari, mavzuni maktab o‗quvchilari oson va samarali o‗zlashtirishi
uchun metodik tavsiyalar, mashq turlari, interfaol o‗yin va didaktik usullar ham maqolada
o‗z ifodasini topgan. Maqola natijalariga ko‗ra, uyushiq bo‗laklarning chuqur o‗rganilishi
til madaniyatini yuksaltirish, o‗quvchilarning og‗zaki va yozma nutqini boyitish, fikrni aniq, mantiqli va izchil ifoda etish ko‗nikmasini shakllantirishda muhim vosita bo‗lishi
ta'kidlanadi.
References
O‗zbek tili. 6-sinf darsligi / M. Jo‗rayev, Z. Shukurova va boshqalar. – Toshkent:
«O‗zbekiston», 2021.
O‗zbek tilining izohli lug‗ati. 5 jildlik. – Toshkent: «O‗zbekiston milliy
ensiklopediyasi», 2006.
Karimov B., To‗xtaboyev Sh. O‗zbek tili nazariy grammatikasi. – Toshkent: «Fan va
texnologiya», 2019.
G‗afurov N. Hozirgi o‗zbek adabiy tili sintaksisi. – Toshkent: O‗qituvchi, 1992.
Sharipov A. O‗zbek tili sintaksisi. – Toshkent: Fan, 2001.
Jo‗rayev M. O‗zbek tilshunosligi bo‗yicha amaliy mashg‗ulotlar. – Toshkent: TDPU
nashriyoti, 2020.
Internet manbalari: www.ziyonet.uz, www.eduportal.uz – o‗zbek tili bo‗yicha elektron
darslik va ilmiy maqolalar.
