2008-yilgi Jahon moliyaviy-iqtisodiy inqirozi
Keywords:
Global moliyaviy-iqtisodiy inqiroz, Subprime ipoteka kreditlari, ―Housing bubble‖, Moliyaviy derivativlar (CDO, CDS), Shadow banking tizimi, Likvidlik inqirozi, Risk boshqaruvi (LCR, NSFR), TARP (Troubled Asset Relief Program), Dodd Frank regulyatsiyasi, Bazel III me‘yorlari, Bank run (ommaviy mablag‗ yechish), Makroprudensial regulyatsiya, Jahon savdo hajmi pasayishi, Ishsizlik darajasi oshishiAbstract
2007-2009 yillardagi global moliyaviy-iqtisodiy inqiroz zamonaviy
iqtisodiyot tarixidagi eng chuqur va keng tarqalgan muammolardan biri bo‗lib, moliyaviy
bozorlar va bank tizimlariga jiddiy stress keltirdi. Inqiroz subprime ipoteka kreditlarining
portlashi va murakkab derivativlar savdosining nazoratsiz kengayishi natijasida boshlandi .
Natijada global miqyosda ishsizlik darajasi 2007 yildagiga nisbatan 30 milliondan ortiq
odamga oshib, ish bilan bandlik darajasi keskin pasaydi. Eksport hajmi va global savdo
oqimlari moliyaviy qiyinchiliklar tufayli sezilarli darajada kamaydi. AQSh hukumati 2008
yil oktabrda TARP dasturi doirasida banklarni qayta moliyalash uchun 700 milliard dollar
miqdorida vakolat ajratdi. Markaziy banklar foiz stavkalarini rekord past darajalarga
tushirib, likvidlikni oshirishga qaratilgan chora-tadbirlarni joriy etdi. 2010 yilda qabul
qilingan
Dodd–Frank qonuni moliyaviy tizimdagi xavflarni kamaytirish va
iste‘molchilarni
himoya qilishga yo‗naltirildi. Jahon moliyaviy barqarorligini
mustahkamlash maqsadida Bazel III regulyativ me‘yorlari kuchaytirilib, banklarning
kapital va likvidlik talablariga qat‘iy rioya qilish tartibi joriy etildi . Inqirozdan olingan
saboqlar asosida xavf boshqaruvi va moliyaviy savodxonlikni oshirish bo‗yicha global
dasturlar ishlab chiqildi .
References
Xodiyev B.Yu., Bekmurodov A.Sh., G'afurov U.V. va boshqalar O‗zbekiston
iqtisodiyoti mustaqillik yillarida. T.: TDIU, 2007.
Bekmurodov A.Sh., G'afurov U.V. O‗zbekistonda iqtisodiyotni liberallashtirish va
modernizastiyalash: natijalar va ustuvor yo‗nalishlar. O‗quv qo‗llanma. T.: TDIU, 2007.
Shodmonov Sh., G'afurov U. Iqtisodiyot nazariyasi. Ma'ruzalar matni. - T.: TDIU, 2009
Shodmonov Sh, Minovarova G va Xalilov M. ''Iqtisodiyot nazariyasi‖ fani bo‗yicha
o‗quv uslubiy majmuasi.
Shodmonov Sh va Minovarova G.‖Iqtisodiyot nazariyasi‖ fani bo‗yicha o‗quv uslubiy
ta'lim texnologiyasi. ―Iqtisodiy ta'limdagi o‗qitish texnologiyasi‖ seriyasidan. T.: TDIU,
, 323 b.
Shodmonov Sh., Alimov R., Jo‗raev T. Iqtisodiyot nazariyasi. -T.: Moliya. 2002.
Shodmonov Sh.Sh., G'afurov U.V. Iqtisodiyot nazariyasi (darslik). - T., «Media»
nashriyoti, 2013. - 794 b.
O‗lmasov A., Vahobov A.V. Iqtisodiyot nazariyasi: Darslik. - T.: «Sharq» nashriyot
matbaa akstiyadorlik kompaniyasi Bosh tahririyati, 2006. - 480 b.
Karimov I.A. Yuksak ma'naviyat-engilmas kuch.T.:Ma'naviyat, 2008,176-b
O‗zbekiston Respublikasi Konstitustiyasi. T.: O‗zbekiston, 2007
O‗zbekiston Respublikasi Soliq kodeksi. - T.: ―Adolat‖, 2001.
O‗zbekiston Respublikasi qonuni. Tadbirkorlik va tadbirkorlik faoliyati kafolatlari
to‗g'risida. 1999-yil 14 aprel. - T.: ―Adolat‖, 1999
O‗zbekiston Respublikasi qonuni. Bank va bank faoliyati to‗g'risida. 1996 yil 5 aprel. -
T.: ―Adolat", 1999.
Razzoqov A., Toshmatov Sh., O‗rmonov N. Iqtisodiy ta'limotlar tarixi. Darslik
(lotinyozuvida).- T.―Iqtisod-moliya‖,2007.-320b.
www.stat.uz - O‗zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo‗mitasining rasmiy sayti.
www.uza.uz - O‗zbekiston Respublikasi Milliy Axborot Agentligi rasmiy sayti.
www.ceep.uz - O‗zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot vazirligi huzuridagi Samarali
iqtisodiy siyosat markazi rasmiy sayti.
