Din va ilm: o‘rtasidagi munosabat
Keywords:
Inson, din,ilm, kamolot, munosabat, qalb, jamiyat.Abstract
Mazkur maqolada din va ilm o‘rtasidagi murakkab, ammo chuqur
ahamiyatga ega bo‘lgan munosabat keng qamrovda tahlil qilinadi. Ayniqsa, o‘rta asrlarda
musulmon olimlarining ilm-fan va diniy tafakkurni uyg‘unlashtirgan faoliyati misolida din
va ilm bir-birini to‘ldiruvchi kuchlar sifatida ko‘rsatiladi. Shu bilan birga, Yevropa
tarixida kuzatilgan cherkov va ilm-fan o‘rtasidagi ziddiyatlar, Galiley va Kopernik kabi
olimlar misolida yoritiladi.Maqolada shuningdek, falsafiy nuqtai nazardan din va ilmning
o‘zaro aloqasi, turli yondashuvlar orqali tahlil qilinadi: ziddiyatli, ajratilgan va
uyg‘unlikdagi munosabat shakllari tahlil qilinib, mashhur mutafakkirlarning fikrlariga
murojaat qilinadi. Jumladan, Albert Eynshteynning "Ilm dinsiz oqsoq, din ilmsiz ko‘r"
degan fikriga asoslanib, bu ikki tushunchaning bir-birini boyitishi mumkinligi
asoslanadi.Zamonaviy davrda esa ilm-fanning tez sur’atlarda rivojlanib borayotgani bilan
bir qatorda, insoniyat yangi axloqiy va ma’naviy muammolarga duch kelayotgani
ta’kidlanadi. Bunday vaziyatda diniy qarashlar ilm-fan natijalarini to‘g‘ri baholash, ularning insoniyat manfaatiga xizmat qilishi uchun muhim mezon bo‘lib xizmat qilishi
mumkin.
References
Ibn Sino. (1025). Shifo kitobi. Tibbiyot va falsafa sohasidagi ilmiy asar.
Al-Farobiy. (10-asr). Al-Madina al-Fadila – Ideal jamiyat haqida asar.
Al-Beruniy. (11-asr). Al-Qanun al-Mas'udi – Astronomiya, matematika va geografiya
sohasida ilmiy asar.
Ibn Rushd. (12-asr). Bidayat al-Mujtahid – Fiqh va shar’iy qonunlarni sharhlashga
bag‘ishlangan asar.
Kopernik, Nikolay. (1543). De revolutionibus orbium coelestium – Yer markazida
bo‘lgan geotsentrik modelga oid asar.
Galileo Galilei. (1632). Dialogo sopra i due massimi sistemi del mondo – Koinot
haqidagi ilmiy asar.
Ruhollah Khomeini. (1970). Islamic Government – Islomiy siyosat va davlat
boshqaruvi haqidagi asar.
Seyid Hossein Nasr. (2002). Islam and the Problem of Modern Science – Ilm va din
o‘rtasidagi munosabatlar haqida ilmiy maqola.
Fazlur Rahman. (1982). Islamic Modernism: A Critical Perspective – Islomda ilmiy
modernizm va diniy qarashlar.
Max Weber. (1905). The Protestant Ethic and the Spirit of Capitalism – Din va
jamiyatdagi ijtimoiy vazifalari haqidagi asar.
E. Durkheim. (1912). The Elementary Forms of the Religious Life – Din va jamiyat
o‘rtasidagi o‘zaro aloqalar haqida ilmiy asar.
Carl Jung. (1938). Psychology and Religion – Dinning psixologik tahlili.
